Jeszcze nie ma nauczyciela
Poproś nauczyciela
Jak to działa?
A1.7 - Zawody i studia

Rzeczowniki w narzędniku: kim? czym?

Rzeczowniki w narzędniku: kim? czym?

Narzędnik odpowiada na pytania (z) kim? (z) czym? Dlatego, gdy mówimy o swoim zawodzie, narodowości, płci, relacjach rodzinnych itp., używamy właśnie narzędnika.

Kiedy używasz narzędnika (z kim? z czym?)

Narzędnik najczęściej odpowiada na pytania: z kim? z czym?

  • Po „być”, gdy mówisz, kim jesteś / kim jest ktoś (zawód, rola, narodowość):
    • Jestem lekarzem.
    • Pan Marek jest dentystą.
    • Ona jest Hiszpanką. / On jest Hiszpanem.
  • Po przyimku „z” (razem z kimś / czymś):
    • Idę na spotkanie z kolegą.
    • Rozmawiam z panią.
  • Gdy mówisz, czym coś robisz (narzędzie/środek):
    • Piszę długopisem.
    • Jadę samochodem.

Szybki algorytm: jak utworzyć narzędnik liczby pojedynczej

  1. Weź formę z mianownika (np. lekarz, pani, dziecko).
  2. Sprawdź rodzaj (męski / żeński / nijaki).
  3. Dodaj końcówkę narzędnika (z tabeli): -em/-iem lub -ą/-ią.
  4. Jeśli nie jesteś pewien: spójrz na ostatnią spółgłoskę (twarda czy miękka) i wybierz wariant.

Końcówki: najważniejsze minimum (A1)

Co odmieniać? Końcówka w narzędniku Przykład (poprawnie) Uwaga na błąd
Rodzaj męski -em / -iem Jestem nauczycielem. / Jestem chłopakiem. Jestem nauczyciel
Rodzaj żeński -ą / -ią Rozmawiam z panią. / Jestem studentką. Rozmawiam z pani
Rodzaj nijaki -em / -iem Interesuję się dzieckiem. / Zarządzam projektem. Interesuję się dziecko

Twarda czy miękka? Jak szybko wybrać -em/-iem oraz -ą/-ią

  • Po spółgłosce twardej zwykle: -em (m./n.) i -ą (ż.)
  • Po spółgłosce miękkiej (albo „zmiękczonej” przez i) zwykle: -iem (m./n.) i -ią (ż.)

Praktyczna podpowiedź: jeśli w mianowniku na końcu słyszysz lub widzisz „i”/„ń”/„ś”/„ź”/„ć”, często wybierzesz wariant z -i-.

  • dziecko → dzieckiem
  • pan(i) → panią (tu końcówka jest stała: panią)

Najczęstsza pułapka: męski na -a (kolega, dentysta)

Niektóre rzeczowniki rodzaju męskiego kończą się na -a. W narzędniku zachowują się jak żeńskie.

  • kolega → z kolegą
  • dentysta → jestem dentystą

Test: jeśli możesz powiedzieć „ten…” (ten kolega, ten dentysta), to jest to męski, ale końcówka narzędnika będzie -ą.

„Jestem…” vs „Pracuję jako…” (różnica, którą warto znać)

  • Jestem + narzędnik (tożsamość/rola):
    • Jestem inżynierem.
    • Jestem kierowniczką projektu.
  • Pracuję jako + mianownik (stanowisko/praca):
    • Pracuję jako inżynier.
    • Pracuję jako kierowniczka projektu.

W mowie codziennej obie konstrukcje są bardzo częste. Na A1 skup się na tym, że po „jestem/jest/jesteś” potrzebujesz narzędnika.

Autokontrola: 5 pytań, zanim wybierzesz końcówkę

  1. Czy w zdaniu jest „z” albo forma czasownika „być”? → często narzędnik.
  2. Pytanie: z kim? z czym? / kim jestem?
  3. Jaki to rodzaj?
  4. Czy wyraz kończy się na -a, ale to ten (np. ten dentysta)? → końcówka -ą.
  5. Czy końcówka powinna mieć -i- (-iem/-ią)? Sprawdź, czy końcówka brzmi „miękko”.
  1. Używamy narzędnika do zawodów (np. jestem nauczycielem), narodowości (np. on jest Hiszpanem) oraz narzędzi (np. piszę długopisem, jadę samochodem).
  2. Używamy narzędnika po przyimku „z”, np. z kolegą.
  3. Liczbę pojedynczą narzędnika tworzy się przez dodanie odpowiednich końcówek do formy mianownika.
RodzajKońcówka w mianownikuKońcówka w narzędnikuPrzykłady
męski 
-Ø 

-em (po spółgłosce twardej)

-iem (po spółgłosce miękkiej)

nauczycielem

chłopakiem

żeński-a, -i, -Ø*

-ą (po spółgłosce twardej)

-ią (po spółgłosce miękkiej)

dziewczyną

panią

nijaki-o, -e, -ę, -um

-em (po spółgłosce twardej)

-iem (po spółgłosce miękkiej)

metrem

dzieckiem

Wyjątki!

  1. Spółgłoski twarde: m, b, p, w, f, n, d, t, z, s, ł, r, g/gi, k/ki, h/hi, ch/chi.
  2. Spółgłoski miękkie: mi, bi, pi, wi, fi, ń/ni, dź/dzi, ć/ci, ź/zi, ś/si, l, rz, dz, c, ż, sz, dż, cz, j.
  3. Rzeczowniki rodzaju męskiego zakończone na -a (np. kolega, dentysta) odmieniają się jak żeńskie i przyjmują końcówkę -ą, np. kolegą, dentystą.

Ćwiczenie 1: Wielokrotny wybór

Instrukcja: Wybierz poprawną odpowiedź

Pobieranie Twoich poprawek... Proszę nie zamykać jeszcze tej strony.

1. Dzień dobry, jestem ___ i pracuję w przychodni.


2. Moja siostra jest ___.


3. Pan Marek jest ___.


4. Pracuję jako ___ i rozmawiam ze studentami po polsku.


Ćwiczenie 2: Przepisz zwroty

Instrukcja: Przekształć zdania, używając narzędnika (z kim? z czym?) — po czasowniku „być” (np. Jestem nauczycielem) oraz po przyimku „z” (np. z kolegą).

Pobieranie Twoich poprawek... Proszę nie zamykać jeszcze tej strony.

Pokaż/Ukryj podpowiedzi
  1. Wskazówka Wskazówka (Jestem) Jestem nauczyciel. (mężczyzna)
    ⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Przykład
    Jestem nauczycielem.
  2. Wskazówka Wskazówka (Jest) Ona jest pani. (w biurze)
    ⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Przykład
    Ona jest panią.
  3. Wskazówka Wskazówka (Jest) On jest dentysta. (mężczyzna)
    ⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Przykład
    On jest dentystą.
  4. Idę do kina z kolega.
    ⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Przykład
    Idę do kina z kolegą.
  5. Rozmawiam z pani.
    ⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Przykład
    Rozmawiam z panią.
  6. Wskazówka Wskazówka (Piszę) Piszę długopis. (w pracy)
    ⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Przykład
    Piszę długopisem.

Napisane przez

Ta treść została zaprojektowana i sprawdzona przez zespół pedagogiczny coLanguage. O coLanguage

Profile Picture

Joanna Majchrowska

magister filologii hiszpańskiej

University of Lodz

University_Logo

Polska


Ostatnia aktualizacja:

sobota, 02/05/2026 14:58