Rangtelwoorden

Wat zijn rangtelwoorden?

Rangtelwoorden geven een volgorde aan:

• de eerste klant
• de derde verdieping
• de twintigste verjaardag

Hoofdtelwoorden (één, twee, drie…) vertellen hoeveel. Rangtelwoorden (eerste, tweede, derde…) vertellen welke in de rij.

Basisregel: van hoofdtelwoord naar rangtelwoord

Je vertrekt van het hoofdtelwoord (twee, negen, zestien…).

• Tot en met negentien: voeg -de toe.
• Vanaf twintig en hoger: voeg -ste toe.

Zelfcheck: Kun je deze vormen hardop zeggen?

• 6 → zesde
• 15 → vijftiende
• 40 → veertigste

Belangrijke uitzonderingen om echt te kennen

Drie veelgebruikte rangtelwoorden zijn onregelmatig:

• één → eerste (niet eende, niet éénste)
• drie → derde (niet driede)
• acht → achtste (niet achste, niet achte)

Deze vormen komen heel vaak voor. Leer ze gewoon als vormpjes uit je hoofd.

Typische spelfouten (en hoe je ze herkent)

• Extra t schrijven waar die niet hoort:
  • tienste → tiende
  • elfste → elfde
• -den of -sten gebruiken:
  • vijfden → vijfde
  • twintigsten → twintigste
• Hoofdtelwoord laten staan:
  • Hij is twintig jaar oud, het is zijn twintig verjaardag. →
    Hij is twintig jaar oud, het is zijn twintigste verjaardag.

Twijfel je? Kijk of je er logisch -de (tot 19) of -ste (vanaf 20) achter kunt zetten.

Wanneer gebruik je rangtelwoorden?

In het dagelijks leven zie je rangtelwoorden vooral in deze situaties:

• Verdiepingen / etages
  • Ik werk op de derde verdieping.
  • De afspraak is op de zesde etage.
• Datums (dag van de maand)
  • Vandaag is het de vijfde van mei.
  • We verhuizen op de twintigste.
• Volgorde van afspraken, gesprekken, taken
  • Dit is mijn eerste werkdag.
  • Je bent de tweede kandidaat vandaag.
• Familie, collega’s, klanten in een rij
  • Hij is de vijftigste klant vandaag.
  • Zij is mijn derde collega met wie ik samenwerk op dit project.

Plaats in de zin: bijna altijd met ‘de’ of ‘het’

Een rangtelwoord is bijna altijd een bijvoeglijk naamwoord voor een zelfstandig naamwoord.

• de + rangtelwoord + zelfstandig naamwoord
  • de eerste afspraak
  • de derde verdieping
  • de twintigste klant
• het + rangtelwoord + zelfstandig naamwoord
  • het eerste gesprek
  • het tiende jaar

Vaak kun je het zelfstandig naamwoord ook weglaten, als uit de context duidelijk is waar het over gaat:

• Ik neem de eerste (trein).
• Mijn afspraak is op de derde (verdieping).

Stappenplan: zelf een rangtelwoord vormen

1. Bepaal het getal
   Waar ben jij in de rij? Welke verdieping? Welke dag?
2. Kijk: tot en met 19 of vanaf 20?
   • 1 t/m 19 → meestal -de
   • 20 en hoger → -ste
3. Controleer de uitzonderingen
   • één → eerste
   • drie → derde
   • acht → achtste
4. Lees de hele woordgroep
   Gebruik de/het + rangtelwoord + zelfstandig naamwoord.

Voorbeeld:

• Getal: 18
• 18 is < 20 → uitgang -de
• achttien → achttiende
• hele zin: “Hij woont op de achttiende verdieping.”

Korte zelftest: heb je het principe?

Controleer jezelf. Kun je deze vormen in je hoofd maken?

• dag 2 → de … dag (antwoord: tweede)
• verdieping 7 → de … verdieping (antwoord: zevende)
• klant 11 → de … klant (antwoord: elfde)
• les 30 → de … les (antwoord: dertigste)

Als je alle vier kunt vormen, dan beheers je de basisregel.

Waar moet je vooral op letten?

• Niet vergeten om het naar een rangtelwoord te maken bij datums, verdiepingen en volgorde.
• Tot en met 19: -de; vanaf 20: -ste.
• Drie onregelmatige vormen goed leren: eerste, derde, achtste.
• Schrijf geen -den, -sten achter het woord. Gebruik gewoon -de of -ste.

Als je dit consequent toepast, kun je in gesprekken vloeiend aangeven op welke verdieping, welke dag of de hoeveelste keer iets is.