Betrekkelijke voornaamwoorden (die, dat, wat, wie)

Verbindt twee zinnen met die, dat, wat, wie.

Uitleg van de docent

Wat is een betrekkelijk voornaamwoord?

Een betrekkelijk voornaamwoord (die / dat / wat / wie) verbindt twee zinnen tot één zin.

Je voegt extra informatie toe over een woord ervoor: het antecedent.
Na die/dat komt een bijzin: daarin staat de persoonsvorm vaak achteraan.

Voorbeeld

Ik ken de persoon. Die persoon werkt in de zorg. → Ik ken de persoon die in de zorg werkt.

Stap voor stap kiezen: die of dat

Zoek het woord waar je iets over zegt (het antecedent).
Vraag: is het een de-woord of een het-woord?
Vraag: is het enkelvoud of meervoud?

Antecedent	Betrekkelijk voornaamwoord	Korte check
de-woord (enkelvoud)	die	de persoon → die
het-woord (enkelvoud)	dat	het dieet → dat
meervoud (de én het)	die	de snacks / de ingrediënten → die

Veelgemaakte fout

~~Het dieet die ik volg~~ → Het dieet dat ik volg
~~De persoon dat ik sprak~~ → De persoon die ik sprak

Wanneer gebruik je wat?

Gebruik wat vooral als er géén duidelijk de/het-woord staat, maar een onbepaald woord.

alles wat …
iets wat …
niets wat …
datgene wat …

Voorbeelden

Alles wat ik eet, noteer ik in een app.
Is er iets wat je liever niet eet?

Wanneer gebruik je wie?

Wie gebruik je als je verwijst naar personen zonder een zelfstandig naamwoord erbij.

Wie veel sport, voelt zich fitter.
Wie vragen heeft, kan me mailen.

Let op

~~Die veel sport, voelt zich fitter~~ (hier mist een antecedent)

Snelle zelfcheck (2 vragen)

Staat er een duidelijk zelfstandig naamwoord vóór het betrekkelijk voornaamwoord?
- Ja → meestal die/dat (kijk naar de/het en enkelvoud/meervoud).
- Nee → vaak wie (personen) of wat (onbepaald: alles/iets/niets).
Is het antecedent meervoud?
- Ja → die.
- Nee → kijk: de → die, het → dat.

Mini-overzicht om te onthouden

die = de-woord enkelvoud + alle meervouden
dat = het-woord enkelvoud
wat = na alles/iets/niets/datgene
wie = zelfstandig: mensen zonder antecedent

Een betrekkelijk voornaamwoord verbindt een zin of bijzin met een voorafgaand woord of zinsdeel.
Je gebruikt ze om iets te zeggen over personen, dieren of zaken.
Gebruik het juiste betrekkelijk voornaamwoord door te kijken of het om een de-woord of een het-woordgaat, en of het enkelvoud of meervoud is.

	de-woord	het-woord
Enkelvoud	die De persoon die je daar ziet, is vegetarisch.	dat Het dieet dat ik volg, is evenwichtig.
Meervoud	die De snacks die ik kocht, zijn gezond.	die De ingrediënten die je toevoegt, zijn verkeerd.

de-woord

het-woord

Enkelvoud

die

De persoon die je daar ziet, is vegetarisch.

dat

Het dieet dat ik volg, is evenwichtig.

Meervoud

die

De snacks die ik kocht, zijn gezond.

die

De ingrediënten die je toevoegt, zijn verkeerd.

Uitzonderingen!

Wie en wat zijn betrekkelijke voornaamwoorden die zelfstandig gebruikt worden. Bijvoorbeeld: Wie veel sport, is gezond.
Gebruik wat na onbepaalde woorden zoals alles of iets.

Oefening 1: Meerkeuze

Instructie: Kies het juiste antwoord

1. De vegetarische cliënt ___ ik morgen zie, wil een dieet zonder frisdrank.

2. Het tussendoortje ___ ik nu eet, is een typisch Nederlands volkorenkoekje.

3. Alles ___ ik vandaag eet, staat in het schema van mijn nieuwe dieet.

4. ___ regelmatig een sport beoefent, valt vaak af en voelt zich energieker.

Oefening 2: Meerkeuze

Instructie: Kies de juiste zin met het correcte betrekkelijk voornaamwoord om de zinnen correct te verbinden.

Oefening 3: Herschrijf de zinnen

Instructie: Herschrijf de zinnen. Maak van twee zinnen één zin met het juiste betrekkelijk voornaamwoord: die, dat, wat of wie.

Toon/verberg hints

Ik heb een dieet. Het dieet is heel streng.

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
Ik heb een dieet dat heel streng is.
Ik zoek een diëtist. De diëtist luistert goed naar mijn klachten.

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
Ik zoek een diëtist die goed naar mijn klachten luistert.
Ik eet nu minder snacks. De snacks waren altijd erg vet.

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
Ik eet nu minder snacks die altijd erg vet waren.
Ik vertel je alles. Alles is belangrijk voor je advies.

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
Ik vertel je alles wat belangrijk is voor je advies.

Oefening 4: Grammatica in actie

Instructie: Vertel kort over je eetgewoontes en geef elkaar praktisch advies.

Situatie

Je bespreekt met een collega tijdens de lunch hoe jullie gezonder kunnen eten.

Bespreek

Welk tussendoortje eet je vaak, en waarom vind je het (on)gezond?
Noem iemand die gezond leeft en beschrijf wat die persoon precies doet of vermijdt.

Nuttige woorden en uitdrukkingen

Een tussendoortje dat ik vaak neem is fruit.
Het ingrediënt dat ik vermijd, is veel suiker.
Alles wat ik eet probeer ik zo gezond mogelijk te kiezen.

Gebruik in gesprek

die + de-woord (enkelvoud/meervoud)
dat + het-woord (enkelvoud)
wat/wie na onbepaalde woorden (alles, iets, iemand)