Betrekkelijke voornaamwoorden (die, dat, wat, wie)

Wanneer gebruik je een betrekkelijk voornaamwoord?

Je gebruikt die / dat / wat / wie om extra informatie te geven over een woord dat je net noemde.

• Het woord waar je naar verwijst heet het antecedent (bijv. de collega, het dieet).
• De bijzin begint met het betrekkelijk voornaamwoord: de collega die…, het dieet dat…
• Let op: in de bijzin staat het werkwoord vaak achteraan.
  De snacks die ik gisteren kocht, zijn suikervrij.

Snelle keuzehulp: die, dat, wat of wie?

Veelgemaakte fouten (en hoe je ze snel voorkomt)

• Fout 1: dat bij een de-woord

  De frisdrank dat je elke middag drinkt… → De frisdrank die je elke middag drinkt…

• Fout 2: dat in het meervoud

  De snacks dat ik kocht… → De snacks die ik kocht…

• Fout 3: wie met een antecedent

  De collega wie veel water drinkt… → De collega die veel water drinkt…

  Gebruik wie vooral zonder voorafgaand zelfstandig naamwoord: Wie veel water drinkt, blijft fitter.

Wat vs. dat: wanneer kies je ‘wat’?

Kies wat als je verwijst naar iets algemeens of onbepaald, vaak na:

• alles: Alles wat ik in de kantine zie, is vet.
• iets: Er is iets wat ik wil veranderen.
• niets: Er is niets wat mij tegenhoudt.
• dat / dit (als je naar de hele zin verwijst): Dat is precies wat ik bedoel.

Tip: Als er een duidelijk het-woord staat (het dieet, het recept), dan is dat meestal de juiste keuze.

Zelfcheck in 10 seconden

1. Welk woord krijgt extra info? (antecedent)

2. Is het een de-woord, het-woord of meervoud?

3. Geen antecedent, maar ‘degene die’? → wie

4. Onbepaald (alles/iets/niets/dit/dat)? → wat

Mini-voorbeelden (goed om hardop te oefenen)

• De lunchbox die ik meeneem, is van glas.

• Het recept dat ik kreeg, is makkelijk.

• De ingrediënten die je toevoegt, bepalen de smaak.

• Wat ik gisteren hoorde, klopt niet.

• Wie structureel beweegt, voelt zich vaak energieker.