Jeszcze nie ma nauczyciela
Chcę nauczyciela!
Jak to działa?

Verbindt twee zinnen met die, dat, wat, wie.

(Połącz dwa zdania za pomocą die, dat, wat, wie.)

1. Po co są zaimki względne w niderlandzkim?

  • Łączą dwa zdania w jedno zdanie.
  • Pokazują, o kim / o czym dalej mówimy.
  • Odpowiadają mniej więcej polskiemu: który, która, które, co, kto.

W tym rozdziale interesują nas cztery słowa:

  • die
  • dat
  • wat
  • wie

2. Najważniejsza decyzja: die czy dat?

Zawsze zadaj sobie dwa pytania:

  1. Jaki to rodzajnik? de czy het?
  2. Jaka to liczba? pojedyncza czy mnoga?
Rodzaj / liczba Zaimki względne Przykład
de + liczba pojedyncza die De collega die naast mij zit, is vegetariër.
Kolega, który siedzi obok mnie, jest wegetarianinem.
het + liczba pojedyncza dat Het rapport dat ik vandaag schrijf, is belangrijk.
Raport, który dziś piszę, jest ważny.
de + liczba mnoga die De snacks die hier liggen, zijn gezond.
Przekąski, które tu leżą, są zdrowe.
  • Dla liczby mnogiej (zawsze z de) używamy die.
  • Dat używamy tylko dla het-woord w liczbie pojedynczej.

Mini-check

  • Jeśli widzisz het + pojedyncza: wybierz dat.
  • Jeśli widzisz de + pojedyncza lub mnoga: wybierz die.

3. Jak znaleźć właściwe słowo: praktyczny algorytm

  1. Znajdź rzeczownik, o którym mówisz dalej (tzw. antecedent):
    de persoon, het dieet, de ingrediënten…
  2. Sprawdź w słowniku, czy to jest de czy het oraz liczbę.
  3. Zastosuj prostą regułę:
    • de (sg./pl.) → die
    • het (sg.) → dat
  4. Dopiero potem buduj resztę zdania pobocznego (szyk końcowy czasownika).

Przykład krok po kroku

  • Ik volg een dieet. Het dieet is niet zo streng.
  • Dieet → het-woord, liczba pojedyncza.
  • Het → używam dat.
  • Nowe zdanie: Ik volg een dieet dat niet zo streng is.

4. Typowe błędy Polaków i jak ich uniknąć

  • Błąd 1: używanie „dat” przy de-woord
    De persoon dat ik gisteren sprak…
    ✔ De persoon die ik gisteren sprak…
  • Błąd 2: używanie „die” przy het-woord w liczbie pojedynczej
    Het dieet die ik volg…
    ✔ Het dieet dat ik volg…
  • Błąd 3: dosłowne „co” = „wat” po każdym rzeczowniku
    W polskim często: „dieta, co stosuję…”.
    W niderlandzkim nie: Het dieet wat ik volg…
    ✔ Het dieet dat ik volg…

Szybka kontrola: jeżeli po polsku mówisz „który/która/które”, prawie zawsze będzie to die lub dat, a nie wat.

5. Kiedy używać „wat”?

„Wat” ma specjalne zastosowania. Nie zastępuje automatycznie polskiego „co”.

  • Po słowach nieokreślonych, takich jak:
    • alles – wszystko
    • iets – coś
    • niets – nic
    • (czasem) veel, weinig, jeśli nie ma konkretnego rzeczownika

Przykłady:

  • Ik lees alles wat over suiker in eten gaat.
    Czytam wszystko, co dotyczy cukru w jedzeniu.
  • Is er iets wat je niet mag eten?
    Czy jest coś, czego nie wolno ci jeść?
  • Po całym zdaniu / po „dat” – wtedy „wat” znaczy „co, to co”:
    • Hij is afgevallen, wat goed is voor zijn gezondheid.
      Schudł, co jest dobre dla jego zdrowia.

Czego nie robić:

  • De ingrediënten wat je toevoegt… ✘
  • De ingrediënten die je toevoegt… ✔

6. Kiedy używać „wie”?

„Wie” jest samodzielnym zaimkiem względnym dla osób.

  • Używasz go, gdy nie ma konkretnego rzeczownika przed „wie”:
    • Wie veel sport, is gezond.
      Kto dużo uprawia sport, jest zdrowy.
    • Wie gezond eet, voelt zich beter op het werk.
      Kto zdrowo je, lepiej się czuje w pracy.

Czego NIE robimy:

  • Po konkretnym rzeczowniku nie używamy „wie”:
  • De persoon wie ik gisteren sprak… ✘
  • De persoon die ik gisteren sprak… ✔

7. „Die / dat / wat / wie” a polskie tłumaczenia

Polski ma jedno słowo „co” i kilka form „który/która/które/kto”. Niderlandzki to rozdziela.

Polski Niderlandzki Kiedy
który / która / które (osoba, rzecz) die / dat po konkretnym rzeczowniku (de / het)
co (po „wszystko, coś, nic”) wat po słowach nieokreślonych: alles, iets, niets…
kto (ogólnie) wie bez konkretnego rzeczownika przed „wie”

Wniosek praktyczny: najpierw patrz na rodzajnik (de/het) i liczbę, dopiero potem myśl o tłumaczeniu na polski.

8. Szyk zdania z „die / dat / wat / wie”

W zdaniu względnym czasownik idzie na koniec.

  • De collega die altijd een salade eet during de lunch, is heel gezond.
  • Het dieet dat ik nu volg, is niet zo streng.
  • Alles wat ik vandaag eet, staat in mijn schema.
  • Wie regelmatig sport, voelt zich fitter.

Mini-check: zobacz, czy w części po „die/dat/wat/wie” ostatnim słowem jest czasownik. Jeśli nie – coś trzeba poprawić.

9. Samokontrola: sprawdź się w 4 krokach

  1. Znajdź rzeczownik, o którym mówisz:
    Czy to osoba, rzecz, pojęcie?
    Czy jest liczba pojedyncza czy mnoga?
  2. Sprawdź rodzajnik: de czy het?
    Jeśli to słowo typu alles/iets/niets – pomyśl o wat.
  3. Wybierz zaimek:
    • de + sg./pl. → die
    • het + sg. → dat
    • alles/iets/niets → wat
    • brak rzeczownika, mowa ogólnie o ludziach → wie
  4. Ustaw czasownik na końcu części względnej:
    • … die ik ken.
    • … dat hij volgt.
    • … wat ik eet.
    • Wie veel sport…

10. Krótkie podsumowanie „na lodówkę”

  • die = de (sg. i pl.) po konkretnym rzeczowniku.
  • dat = het (sg.) po konkretnym rzeczowniku.
  • wat = po alles, iets, niets i po całym zdaniu.
  • wie = „kto” bez rzeczownika przed nim.
  • W zdaniu względnym czasownik idzie na koniec.
  • Jeśli po polsku mówisz „który/która/które”, prawie zawsze chodzi o die/dat, a nie o wat.

Jeśli przechodzisz te punkty spokojnie krok po kroku, powinieneś być w stanie samodzielnie wybrać poprawne „die, dat, wat, wie” w rozmowie i w piśmie.

  1. Zaimek względny łączy zdanie lub zdanie podrzędne z poprzedzającym je słowem lub częścią zdania.
  2. Używasz ich, żeby powiedzieć coś o osobach, zwierzętach lub rzeczach.
  3. Użyj właściwego zaimka względnego, patrząc, czy chodzi o de-woord lub het-woord oraz czy jest to liczba pojedyncza czy mnoga.
 de-woordhet-woord
Enkelvoud (Liczba pojedyncza)

die

De persoon die je daar ziet, is vegetarisch. (Osoba, którą tam widzisz, jest wegetarianką.)

dat

Het dieet dat ik volg, is evenwichtig. (Dieta, której się trzymam, jest zbilansowana.)

Meervoud (Liczba mnoga)

die

De snacks die ik kocht, są gezond. (Przekąski, które kupiłem, są zdrowe.)

die

De ingrediënten die je toevoegt, są verkeerd. (Składniki, które dodajesz, są niewłaściwe.)

Wyjątki!

  1. Wie i wat to zaimki względne, które są używane samodzielnie. Na przykład: Wie veel sport, is gezond.
  2. Używaj wat po wyrazach nieokreślonych, takich jak alles lub iets.

Ćwiczenie 1: Wielokrotny wybór

Instrukcja: Wybierz poprawną odpowiedź

1. De vegetarische cliënt ___ ik morgen zie, wil een dieet zonder frisdrank.

Wegetariańska klientka ___ zobaczę jutro, chce dietę bez napojów gazowanych.)

2. Het tussendoortje ___ ik nu eet, is een typisch Nederlands volkorenkoekje.

Przekąska ___ teraz jem, to typowe holenderskie pełnoziarniste ciasteczko.)

3. Alles ___ ik vandaag eet, staat in het schema van mijn nieuwe dieet.

Wszystko ___ jem dziś, jest w planie mojej nowej diety.)

4. ___ regelmatig een sport beoefent, valt vaak af en voelt zich energieker.

___ regularnie uprawia sport, często chudnie i czuje się bardziej energiczny.)

Ćwiczenie 2: Wielokrotny wybór

Instrukcja: Wybierz poprawne zdanie z właściwym zaimkiem względnym, aby poprawnie połączyć zdania.

1.
„Wat” nie używa się po rzeczownikach rodzaju męskiego/żeńskiego, takich jak „osoba”.
„Dat” jest błędne, ponieważ „osoba” to rodzaj męski/żeński, liczba pojedyncza; powinno być „die”.
2.
„Wat” jest tutaj niepoprawne, ponieważ „dieet” to określony rzeczownik nijaki, nie nieokreślony.
„Die” jest błędne, ponieważ używa się go dla rzeczowników rodzaju męskiego/żeńskiego; tutaj powinno być „dat”.

Ćwiczenie 3: Przepisz zwroty

Instrukcja: Przekształć zdania. Połącz po dwa zdania w jedno, używając właściwego zaimka względnego: die, dat, wat lub wie.

Pokaż/Ukryj tłumaczenie Pokaż/Ukryj podpowiedzi
  1. Ik heb een dieet. Het dieet is heel streng.
    ⇒ _______________________________________________ Example
    Ik heb een dieet dat heel streng is.
    (Mam dietę, która jest bardzo surowa.)
  2. Ik zoek een diëtist. De diëtist luistert goed naar mijn klachten.
    ⇒ _______________________________________________ Example
    Ik zoek een diëtist die goed naar mijn klachten luistert.
    (Szukam dietetyka, który uważnie wysłuchuje moich dolegliwości.)
  3. Ik eet nu minder snacks. De snacks waren altijd erg vet.
    ⇒ _______________________________________________ Example
    Ik eet nu minder snacks die altijd erg vet waren.
    (Teraz jem mniej przekąsek, które zawsze były bardzo tłuste.)
  4. Ik vertel je alles. Alles is belangrijk voor je advies.
    ⇒ _______________________________________________ Example
    Ik vertel je alles wat belangrijk is voor je advies.
    (Opowiadam ci wszystko, co jest ważne dla twojej porady.)

Ćwiczenie 4: Gramatyka w praktyce

Instrukcja: Opowiedz krótko o swoich nawykach żywieniowych i daj sobie nawzajem praktyczne porady.

Pokaż/Ukryj tłumaczenie
Sytuacja
Je bespreekt met een collega tijdens de lunch hoe jullie gezonder kunnen eten.
(Podczas lunchu rozmawiasz z kolegą o tym, jak jeść zdrowszo.)
Omówić
  • Welk tussendoortje eet je vaak, en waarom vind je het (on)gezond? (Jaką przekąskę często jesz i dlaczego uważasz ją za (nie)zdrową?)
  • Noem iemand die gezond leeft en beschrijf wat die persoon precies doet of vermijdt. (Wymień kogoś, kto prowadzi zdrowy tryb życia, i opisz, co ta osoba dokładnie robi lub czego unika.)
Przydatne słowa i zwroty
  • Een tussendoortje dat ik vaak neem is fruit. (Przekąską, którą często jem, są owoce.)
  • Het ingrediënt dat ik vermijd, is veel suiker. (Składnik, którego unikam, to dużo cukru.)
  • Alles wat ik eet probeer ik zo gezond mogelijk te kiezen. (Wszystko, co jem, staram się wybierać jak najzdrowsze.)
Użyj w rozmowie
  • die + de-woord (enkelvoud/meervoud) (die + de-woord (enkelvoud/meervoud))
  • dat + het-woord (enkelvoud) (dat + het-woord (enkelvoud))
  • wat/wie na onbepaalde woorden (alles, iets, iemand) (wat/wie po wyrażeniach nieokreślonych (alles, iets, iemand))

Napisane przez

Ta treść została zaprojektowana i sprawdzona przez zespół pedagogiczny coLanguage. O coLanguage

Profile Picture

Kato De Paepe

Biznes i języki

KdG University of Applied Sciences and Arts Antwerp

University_Logo

Ostatnia aktualizacja:

czwartek, 05/03/2026 17:47