Onbepaalde voornaamwoorden (iemand, niemand, alles)

Onbepaalde voornaamwoorden verwijzen naar personen of zaken zoals iemand, niets, alle, zonder specifiek te zijn.

Uitleg van de docent

Kies snel het juiste onbepaald voornaamwoord

Gaat het om een groep? → al / alle
Gaat het om mensen? → iedereen / iemand / niemand
Gaat het om dingen of dieren? → iets / niets
Wil je algemeen, formeel “people in general” zeggen? → men (alleen als onderwerp)

Tip: stel jezelf altijd eerst de vraag: persoon, ding/dier of groep?

Al of alle: wat is het verschil?

Vorm	Gebruik	Voorbeelden (goed)	Veelgemaakte fout
al	bij een onbepaald geheel, vaak met bezit (mijn/jouw/haar/ons)	Al mijn afspraken staan in de agenda. Al haar boeken liggen op tafel.	~~Alle~~ mijn afspraken staan in de agenda.
alle	met een meervoudig zelfstandig naamwoord (alle + mensen/boeken/documenten)	Alle documenten zijn ondertekend. Alle kinderen willen naar buiten.	~~Alle~~ haar boeken liggen op tafel. (meestal: al haar boeken)

Vorm

Gebruik

Voorbeelden (goed)

Veelgemaakte fout

bij een onbepaald geheel, vaak met bezit (mijn/jouw/haar/ons)

Al mijn afspraken staan in de agenda.

Al haar boeken liggen op tafel.

~~Alle~~ mijn afspraken staan in de agenda.

alle

met een meervoudig zelfstandig naamwoord (alle + mensen/boeken/documenten)

Alle documenten zijn ondertekend.

Alle kinderen willen naar buiten.

~~Alle~~ haar boeken liggen op tafel. (meestal: al haar boeken)

Snelle check: staat er een bezittelijk woord (mijn, jouw, zijn, haar, ons, jullie, hun)? Dan is al vaak de beste keuze.
Let op: alle combineert niet graag direct met een bezittelijk voornaamwoord: liever al + bezit.

Iemand, niemand, iedereen: altijd over personen

iemand = één persoon, onbekend of niet belangrijk
niemand = geen persoon
iedereen = alle personen samen

Doel	Voorbeeld
Er is één persoon	Is er iemand die mij hiermee kan helpen?
Er is geen persoon	Niemand was op tijd voor de meeting.
Het gaat om iedereen	Iedereen krijgt vandaag een update via e-mail.

Belangrijk: deze woorden hebben geen meervoud.

~~niemanden~~ / ~~iemanden~~ → altijd niemand / iemand

Iets en niets: over dingen (of dieren)

iets = een ding/dier/zaak, niet precies genoemd
niets = geen ding/geen zaak

Situatie	Voorbeeld
Je weet niet wat het is	Ik hoor iets in de gang, maar ik zie niets.
Er is helemaal geen “ding”	Er staat niets op de planning voor vrijdagmiddag.

Logica-check: niets is “geen ding”. Combineer het dus niet met een actie die een “iets” nodig heeft.

~~Niets liep door de gang.~~ (onlogisch: “niets” kan niet lopen)
Beter: Er liep niets door de gang. (je zag niemand/niks lopen)

Men: formeel en alleen als onderwerp

men = “mensen in het algemeen” (formeel)
Alleen als onderwerp van de zin
Altijd enkelvoud → werkwoord in enkelvoud

Goed: Men zegt dat hybride werken blijft.

Fout: ~~Men zeggen~~ dat hybride werken blijft.

Praktisch: in spreektaal gebruik je vaak ze of mensen, maar men kom je veel tegen in nieuws, beleid en instructies.

Zelfcheck in 10 seconden (stap voor stap)

Wat bedoel ik? persoon / ding / groep / algemeen
Persoon? → iemand / niemand / iedereen
Ding of dier? → iets / niets
Groep?
- met bezit (mijn/jouw/haar…) → al
- met meervoud zelfstandig naamwoord → alle
Algemeen en formeel, als onderwerp? → men + enkelvoud

Het onbepaald voornaamwoord 'al' gebruik je bij een onbepaald geheel.
Iemand en niemand verwijzen naar personen
Iets en niets verwijzen naar dingen of dieren.

Gebruik	Voornaamwoord	Voorbeeldzin
Bijvoeglijk	al/alle	Al haar boeken liggen op tafel. Alle dieren zijn gevoerd.
Zelfstandig	iedereen	Iedereen was bang van de tijger.
	iemand	Is er iemand die de leeuw wil voeren?
	niemand	Niemand zag de olifant.
	iets	Hij hoorde iets in de jungle.
	niets	We zagen niets in de woestijn door al het zand.
	men	Men zegt dat de olifanten slim zijn.

Uitzonderingen!

Men gebruik je alleen als onderwerp, en altijd in het enkelvoud.
Alle gebruik je met meervoudige zelfstandige naamwoorden.

Oefening 1: Meerkeuze

Instructie: Kies het juiste antwoord

1. In deze dierentuin kan ______ wel iets interessants vinden.

2. ______ kinderen willen de jonge tijgers van dichtbij zien.

3. Ik hoor ______ in de jungle, maar ik zie niets tussen de bomen.

4. ______ vraagt dat iedereen de dieren met respect behandelt.

Oefening 2: Meerkeuze

Instructie: Kies de juiste zin waarin het onbepaald voornaamwoord correct wordt gebruikt.

Oefening 3: Herschrijf de zinnen

Instructie: Herschrijf de zinnen met het juiste onbepaald voornaamwoord (al, alle, iedereen, iemand, niemand, iets, niets, men). Let op of het om personen of dingen gaat.

Toon/verberg hints

Hint Hint (alle) De studenten luisteren goed naar de docent.

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
Alle studenten luisteren goed naar de docent.
Hint Hint (alle) De collegas hebben vragen over de nieuwe computer.

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
Alle collegas hebben vragen over de nieuwe computer.
Hint Hint (iedereen) De mensen in dit bedrijf krijgen één keer per jaar een evaluatiegesprek.

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
Iedereen in dit bedrijf krijgt één keer per jaar een evaluatiegesprek.
Hint Hint (iemand) Er is een persoon die je kan helpen met de belasting.

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
Er is iemand die je kan helpen met de belastingaangifte.

Oefening 4: Grammatica in actie

Instructie: Bespreek het programma en maak een korte planning voor alle deelnemers.

Situatie

Jij en een collega organiseren een familie-uitje naar de dierentuin.

Bespreek

Wie wil welke dieren zien? Zeg of iemand of niemand een voorkeur heeft.
Wat wil iedereen eten of drinken in de dierentuin? Zijn er dingen die iemand echt niet wil (niets)?

Nuttige woorden en uitdrukkingen

Iedereen wil de leeuw en de tijger bewonderen.
Is er iemand die de apen in de jungle wil zien?
Niemand ziet iets bewegen in het tropische landschap.

Gebruik in gesprek

iemand / niemand
iets / niets
al(le) + meervoud