Voltooid deelwoord: sterke en zwakke werkwoorden

Het voltooid deelwoord eindigt bij zwakke werkwoorden op -d of -t en bij sterke werkwoorden op -en en met klankverandering.

Uitleg van de docent

Wanneer gebruik je het voltooid deelwoord?

Je gebruikt het voltooid deelwoord in de voltooide tijd (perfectum):

hebben/zijn + voltooid deelwoord

Voorbeeld	Betekenis
Ik heb de e-mail gestuurd.	actie/handeling
Ik ben naar kantoor gegaan.	beweging/verandering van plaats

Stap 1: maak eerst de stam (voor zwakke werkwoorden)

Voor zwakke werkwoorden heb je de stam nodig.

Infinitief: werken → haal -en eraf → werk
Infinitief: reizen → haal -en eraf → reiz

Tip: de stam is de vorm die je ook gebruikt bij ik (ik werk, ik reis).

Stap 2: zwak werkwoord? Kies -t of -d met ’t kofschip

Bij zwakke werkwoorden is het patroon:

ge- + stam + -t / -d

De keuze maak je met ’t kofschip:

Eindigt de stam op: t, k, f, s, ch, p → dan -t
Anders → -d

Stam eindigt op	Dan schrijf je	Voorbeeld
k, f, s, ch, p, t	-t	maken → maak → gemaakt
andere letter	-d	reizen → reiz → gereisd

Veelgemaakte fouten (en hoe je ze voorkomt)

Geen dubbele -t of -d aan het eind.

Correct: gewerkt • Fout: ~~gewerktt~~ / ~~gewerktd~~
’t kofschip geldt voor de stam, niet voor de infinitief.

reizen (infinitief eindigt op -zen) → stam reiz (eindigt op z) → gereisd
Let op spelling: ge + werk + t = gewerkt (met e).

Fout: ~~gwerkt~~

Sterke werkwoorden: minder regels, meer herkennen

Sterke werkwoorden maken het voltooid deelwoord meestal met:

ge- + (andere klank) + -en of een vaste vorm

Je ziet vaak een klinkerverandering of medeklinkerverandering.

Infinitief	Voltooid deelwoord	Wat verandert?
komen	gekomen	vaste vorm, eindigt vaak op -en
vinden	gevonden	i → o
denken	gedacht	nk → cht

Praktisch: bij sterke werkwoorden helpt veel lezen/horen. Leer ze per thema (werk, reizen, afspraken).

Hebben of zijn? Snelle keuzehulp

zijn: vaak bij beweging of verandering van situatie
hebben: meestal bij activiteiten en objecten (iets doen/maken)

Werkwoord	Hulpwerkwoord	Voorbeeld
gaan / komen	zijn	We zijn laat gekomen.
werken / maken / doen	hebben	Ik heb lang gewerkt.

Zelfcheck: in 10 seconden controleren

Is het perfectum? → heb/ben + voltooid deelwoord
Zwak werkwoord? → ge- + stam + -t/-d
Controleer met ’t kofschip (alleen bij zwak)
Sterk of onregelmatig? → vorm herkennen/leren (bijv. gegaan, gevonden, gedacht, geweest, gehad, gedaan)
Geen dubbele eindletters: niet ~~-tt~~, niet ~~-dd~~

Bij zwakke werkwoorden: ge- + stam + -d/-t.
't kofschip bepaalt of je -t of -d schrijft bij zwakke werkwoorden.
Sterke werkwoorden hebben géén vaste stam en ondergaan een klinkerverandering.

Categorie	Infinitief	Voltooid deelwoord
Zwak (-t)	werken maken	gewerkt gemaakt
Zwak (-d)	reizen plannen	gereisd gepland
Sterk: -en	komen kijken	gekomen gekeken
Sterk: klinkerverandering	vinden helpen	gevonden geholpen
Sterk: medeklinkerverandering	brengen denken	gebracht gedacht
Onregelmatig	zijn hebben doen	geweest gehad gedaan

Categorie

Infinitief

Voltooid deelwoord

Zwak (-t)

werken

maken

gewerkt

gemaakt

Zwak (-d)

reizen

plannen

gereisd

gepland

Sterk: -en

komen

kijken

gekomen

gekeken

Sterk: klinkerverandering

vinden

helpen

gevonden

geholpen

Sterk: medeklinkerverandering

brengen

denken

gebracht

gedacht

Onregelmatig

zijn

hebben

doen

geweest

gehad

gedaan

Oefening 1: Meerkeuze

Instructie: Kies het juiste antwoord

1. Wij hebben gisteren samen de plattegrond ___ en een route door de stad gepland.

2. Ik heb vandaag al drie uur door de binnenstad ___ en veel foto’s gemaakt.

3. We zijn met de taxi naar het hotel ___ en daarna naar het oude monument gelopen.

4. De gids heeft veel interessante verhalen over de kerk ___ en oude foto’s laten zien.

Oefening 2: Meerkeuze

Instructie: Kies in elk blok de correcte zin met het voltooid deelwoord volgens de regels voor sterke en zwakke werkwoorden.

Oefening 3: Herschrijf de zinnen

Instructie: Herschrijf de zinnen in de voltooide tijd (perfectum) met het juiste voltooid deelwoord.

Toon/verberg hints

Ik werk vandaag tot zes uur op kantoor.

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
Ik heb vandaag tot zes uur op kantoor gewerkt.
Wij maken elke maand een rapport voor de directeur.

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
Wij hebben elke maand een rapport voor de directeur gemaakt.
Gisteren reis ik met de trein naar Rotterdam.

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
Gisteren heb ik met de trein naar Rotterdam gereisd.
De manager plant morgen een gesprek met mij.

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
De manager heeft morgen een gesprek met mij gepland.

Oefening 4: Grammatica in actie

Instructie: Vertel elkaar wat jullie gisteren in de stad hebben gedaan en gezien.

Situatie

Je bezocht gisteren als toerist een Nederlandse stad met een collega.

Bespreek

Welke bezienswaardigheden hebben jullie bezocht en waarom?
Hoe zijn jullie door de stad gegaan: gelopen, met de taxi of met de plattegrond? Waarom?

Nuttige woorden en uitdrukkingen

Ik heb de kerk gefotografeerd.
We hebben een wandeling gemaakt.
Ik ben met de taxi gekomen.

Gebruik in gesprek

ik heb + voltooid deelwoord
ik ben + voltooid deelwoord (beweging)
voltooid deelwoord van sterke en zwakke werkwoorden