Zaimki zwrotne się vs siebie

Zaimki zwrotne się i siebie używamy, gdy czynność dotyczy tej samej osoby, która ją wykonuje – się występuje tylko w dopełniaczu i bierniku, a siebie odmienia się przez wszystkie przypadki.

Wyjaśnienie nauczyciela

Kiedy „się”, a kiedy „siebie/sobie/sobą”?

Najprostsza zasada:

się = krótka forma, najczęściej stoi przy czasowniku i tworzy czasownik zwrotny: myć się, ubierać się, golić się.
siebie / sobie / sobą = dłuższe formy, używasz ich, gdy zdanie wymaga konkretnego przypadku, szczególnie po przyimkach: o…, do…, bez…, z…, między….

Szybki test (samokontrola)

Jest przyimek? (o, bez, do, z/ze, między…)

→ prawie zawsze wybierasz: siebie / sobie / sobą (zależy od przyimka).
Nie ma przyimka i to typowy czasownik zwrotny?

→ zwykle wybierasz: się.
Chcesz podkreślić „kogo?” (kontrast, nacisk)?

→ możesz użyć formy dłuższej: siebie (często brzmi mocniej niż „się”).

„Się” przy czasowniku: najczęstszy wzór

Myję się. / Goli się. / Porównujesz się z innymi.
W praktyce: jeśli możesz powiedzieć „myję (kogo?) siebie”, to w codziennym języku zwykle użyjesz się.
Uwaga na szyk: się nie stoi na początku zdania.

~~Się myję rano.~~ → Rano myję się.

Formy długie po przyimkach (to najważniejsza różnica)

Przyimek	Jaka forma?	Przykład (naturalny)
bez	siebie	Nie wyobrażam sobie weekendu bez siebie i bez odpoczynku.
do	siebie	Po spotkaniu wróciłem do siebie i odpisałem na maile.
o	sobie	Nie lubię mówić o sobie na rozmowie kwalifikacyjnej.
z / ze	sobą	Od dawna pracuję ze sobą nad cierpliwością.
między	sobą	Ustalcie to między sobą przed spotkaniem z klientem.

„Sobie” = „dla siebie” (częste w codziennej polszczyźnie)

Kupiłem sobie nowy szampon. = Kupiłem (go) dla siebie.
Zrobię sobie przerwę. = Zrobię przerwę dla własnego komfortu.
Uwaga: w zdaniach typu „kupić sobie / zrobić sobie” nie używamy „się”.

~~Kupiłam się nowe perfumy.~~ → Kupiłam sobie nowe perfumy.

„Porównywać się” i „dbać o siebie” – dwa typowe schematy

porównywać się (z kim? z czym?)

Nie porównuj się z innymi.
dbać o siebie (tu musi być przyimek o)

~~Moja mama bardzo się dba.~~ → Moja mama bardzo dba o siebie.

Liczba mnoga: forma zaimka się nie zmienia

Ja myję się / My myjemy się.
On dba o siebie / Oni dbają o siebie.
My kłócimy się między sobą (tak samo jak: On… ze sobą).

Mini-ściąga: co najczęściej wybierasz?

się → przy czasowniku: myję się, golę się, porównuję się
siebie → po: bez, do i gdy potrzebujesz „kogo? czego?”
sobie → „dla siebie”: kupiłem sobie, zrobię sobie oraz po o (miejscownik): mówię o sobie
sobą → po z/ze, między: ze sobą, między sobą

Krótka forma „się” to zaimek zwrotny, który tworzy czasowniki zwrotne, np. myję się (myję siebie).
Cząstka „się” może też tworzyć formy bezosobowe, np. mówi się / mówiło się (czyli: ludzie mówią / mówiono).
Forma celownika „sobie” jest często używana w mowie potocznej, np. potańczyli sobie trochę (czyli: trochę potańczyli dla przyjemności).
"Się" to forma krótka (bardzo często używana). Stosuje się głównie z czasownikami zwrotnymi.
"Siebie", "sobie" itd. to formy dłuższe, używane gdy zdanie wymaga określonego przypadku (często po przyimkach).

Przypadek	SIĘ	SIEBIE	Przykład
Dopełniacz	się	siebie	Iza nie widzi się w lustrze, bo jest zaparowane. Adam i Ewa nie mogą bez siebie żyć.
Celownik	-	sobie	Kupiłam sobie nowe perfumy.
Biernik	się	siebie	Mój mąż codziennie się goli. Moja mama bardzo o siebie dba.
Narzędnik	-	sobą	Adam i Iza czasami kłócą się ze sobą.
Miejscownik	-	sobie	Adam nie lubi mówić o sobie.

Wyjątki!

Odmiana liczby mnogiej wygląda tak samo jak liczba pojedyncza.

Ćwiczenie 1: Wielokrotny wybór

Instrukcja: Wybierz poprawną odpowiedź

1. Rano myję ____ przed prysznicem i używam dezodorantu. Rano myję się przed prysznicem i używam dezodorantu.

2. Chcę kupić ____ nowy szampon i odżywkę. Chcę kupić sobie nowy szampon i odżywkę.

3. Proszę dbać o ____ i myć ręce po pracy. Proszę dbać o siebie i myć ręce po pracy.

4. Proszę nie porównywać ____ z innymi klientkami - każda skóra jest inna. Proszę nie porównywać się z innymi klientkami - każda skóra jest inna.

Ćwiczenie 2: Przepisz zwroty

Instrukcja: Przekształć zdania, używając właściwej formy zaimka zwrotnego: dodaj „się” przy czasownikach zwrotnych lub użyj „siebie/sobie/sobą” tam, gdzie zdanie wymaga konkretnego przypadku (po przyimkach itp.).

Codziennie rano myję zęby i twarz.

⇒ ____________________________________________________________________________________________________ Przykład
Codziennie rano myję się.
Ewa dba o zdrowie. (Ewa)

⇒ ____________________________________________________________________________________________________ Przykład
Ewa dba o siebie.
Kupuję nową koszulę. (ja)

⇒ ____________________________________________________________________________________________________ Przykład
Kupuję sobie nową koszulę.
Nie lubię mówić o moim życiu w pracy. (ja)

⇒ ____________________________________________________________________________________________________ Przykład
Nie lubię mówić o sobie w pracy.

Poprzedni Dalej

Czas trwania	Za miesiąc	Razem
1 miesiąc	€14.99	€14.99
3 miesiące -47%	€8.00	€24.00
6 miesiące -62%	€5.75	€34.50
12 miesiące -75%	€3.79	€45.48
48 miesiące -90%	€1.50	€72.00

Czas trwania	Za miesiąc	Razem
1 miesiąc	€14.99	€14.99
3 miesiące -47%	€8.00	€24.00
6 miesiące -62%	€5.75	€34.50
12 miesiące -75%	€3.79	€45.48
48 miesiące -90%	€1.50	€72.00