Jeszcze nie ma nauczyciela
Poproś nauczyciela
Jak to działa?
A2.28 - Ćwiczenia i styl życia

Tryb rozkazujący: ćwicz! nie ćwicz!

Tryb rozkazujący: ćwicz! nie ćwicz!

Temat trybu rozkazującego tworzymy od 3. osoby liczby pojedynczej dla czasowników niedokonanych z czasu teraźniejszego, a dla dokonanych z czasu przyszłego - po odjęciu końcówki -e, -i lub -y.

Kiedy używasz trybu rozkazującego (i jaki ma „ton”)

Tryb rozkazujący służy do: poleceń, próśb, instrukcji, zaleceń.

  • ty: Pisz! / Pij! / Bierz!
  • my: Piszmy! / Pijmy! / Bierzmy!
  • wy: Piszcie! / Pijcie! / Bierzcie!

W komunikacji zawodowej często brzmi neutralnie w instrukcjach: Proszę podpisać dokument ≈ Podpisz dokument (bardziej bezpośrednie).

Jak utworzyć formę: najpierw znajdź „temat”

Najpewniejsza metoda: weź formę 2. osoby lp. (np. „ty piszesz”) i usuń końcówkę -esz / -isz / -ysz.

Forma „ty” (teraźniejszy) Co zostaje (temat) Rozkaz (ty)
piszesz pisz- pisz!
pijesz pij- pij!
bierzesz bierz- bierz!
robisz robi- rób! (zmiana: robi- → rób)
radzisz radzi- radź! (zmiękczenie: dzi → dź)

Końcówki: ty / my / wy (szybka ściąga)

  • ty: zwykle sam temat: pisz, pij, bierz, susz
  • my: temat + -my: piszmy, pijmy, bierzmy
  • wy: temat + -cie: piszcie, pijcie, bierzcie

Jeśli forma „ty” jest poprawna, „my” i „wy” zwykle są mechaniczne: dodajesz -my / -cie.

Gdy temat kończy się na dwie spółgłoski: dodaj -ij

Jeżeli po odcięciu końcówki zostają dwie spółgłoski obok siebie, łatwiej wymówić formę z -ij:

  • ciągniesz → temat: ciągn- → ciągnij!
  • śpisz → temat: śp- → śpij!

Wskazówka: jeśli forma bez „i” byłaby „twarda” w wymowie (np. ciągn!), wybierz -ij.

Uwaga na aspekt: rozkaz zwykle z czasownikiem dokonanym

W poleceniach typu „zrób to teraz” w języku polskim naturalnie używamy często czasownika dokonanego (efekt/rezultat):

  • Napisz maila. (jedna konkretna czynność)
  • Otwórz okno. (konkretny rezultat)

Czasownik niedokonany w rozkazie może brzmieć jak ponaglanie albo irytacja:

  • Pisz ten list! (często: „no już, szybciej”)
  • Otwieraj okno! (często: zniecierpliwienie)

Wyjątek (neutralny): instrukcje ogólne/habitualne, np. w sporcie lub procedurach, mogą mieć niedokonany: Oddychaj spokojnie. Rozciągaj się regularnie.

Przeczenie w trybie rozkazującym: „nie” + forma rozkazująca

Budowa jest prosta: nie + rozkaz.

  • Wejdź! → Nie wchodź!
  • Wyjdź! → Nie wychodź!

Ważne: po nie najczęściej używamy czasownika niedokonanego, bo zakaz dotyczy samej czynności (żeby jej nie zaczynać/nie wykonywać).

Samo-sprawdzenie: 3 pytania przed użyciem formy

  1. Kogo proszę/polecam? (ty / my / wy)
  2. Jaki temat mam w „ty …esz/…isz/…ysz”? (np. bierz-)
  3. Czy potrzebuję -ij? (czy temat kończy się na dwie spółgłoski: śp- → śpij)

Jeśli chcesz, zamień „Proszę + bezokolicznik” na rozkaz: zwykle brzmi naturalnie i szybko pokazuje poprawną formę.

Najczęstsze pułapki (i jak ich uniknąć)

  • Nie twórz rozkazu od 1. osoby: piszę → nie daje rozkazu. Zawsze wracaj do „ty piszesz”.
  • Nie dopisuj przypadkowych liter: Biorz ✗ → Bierz ✓
  • Pamiętaj o wyjątkach: bądź (być), miej (mieć).
 KoniugacjaTryb rozkazujący

Koniugacja -ę, -esz

Temat 2. osoby liczby pojedynczej

piszę, piszesz

piję, pijesz

biorę, bierzesz

pisz! piszmy! piszcie!

pij! pijmy! pijcie!

bierz! bierzmy! bierzcie!

Jeśli temat kończy się na dwie spółgłoski, dodajemy -ij

ciągnę, ciągniesz

śpię, śpisz

ciągnij! ciągnijmy! ciągnijcie!

śpij! śpijmy! śpijcie!

Koniugacja -ę, -ysz, -ę, -isz

Temat 2. osoby liczby pojedynczej

suszę, suszysz

radzę, radzisz

robię, robisz

susz! suszmy! suszcie!

radź! radźmy! radźcie!

rób! róbmy! róbcie!

Koniugacja -m, -sz

Temat 3. osoby liczby mnogiej

gram, grasz, grajągraj! grajmy! grajcie!

Wyjątki

Być, mieć

bądź! bądźmy! bądźcie!

miej! miejmy! miejcie!

Wyjątki!

  1. Niegrzeczne jest używanie czasowników niedokonanych w trybie rozkazującym, np.: Otwieraj okno! Pisz ten list! ponieważ taki tekst sygnalizuje zniecierpliwienie nadawcy i popędzanie, przynaglanie adresata.
  2. Aby zrobić przeczenie w trybie rozkazującym, używamy konstrukcji nie + czasownik w formie rozkazującej.
  3. Po przeczeniu używamy tylko czasowników niedokonanych (np. Wejdź! → Nie wchodź!, Wyjdź! → Nie wychodź!).

Ćwiczenie 1: Wielokrotny wybór

Instrukcja: Wybierz poprawną odpowiedź

Pobieranie Twoich poprawek... Proszę nie zamykać jeszcze tej strony.

1. ___ głębokie oddechy i rozciągnij plecy przed treningiem.


2. Nie ___ na bieżnię bez rozgrzewki.


3. ___ linkę powoli, a nie szarp ją.


4. Nie ___ w ciągu dnia po kawie, jeśli wieczorem chcesz mieć energię na trening.


Ćwiczenie 2: Przepisz zwroty

Instrukcja: Przepisz zdania: zamień konstrukcję „Proszę + bezokolicznik” na formę rozkazującą (ty / my / wy). Użyj podanego zaimka jako wskazówki.

Pobieranie Twoich poprawek... Proszę nie zamykać jeszcze tej strony.

Pokaż/Ukryj podpowiedzi
  1. Wskazówka Wskazówka (ty) Proszę pisać krótkiego maila do klienta.
    ⇒ ____________________________________________________________________________________________________ Przykład
    Napisz krótki e‑mail do klienta.
  2. Wskazówka Wskazówka (ty) Proszę pić więcej wody w pracy.
    ⇒ ____________________________________________________________________________________________________ Przykład
    Pij więcej wody w pracy.
  3. Wskazówka Wskazówka (ty) Proszę brać paragon przy kasie.
    ⇒ ____________________________________________________________________________________________________ Przykład
    Bierz paragon przy kasie.
  4. Wskazówka Wskazówka (ty) Proszę ciągnąć za klamkę, a nie pchać drzwi.
    ⇒ ____________________________________________________________________________________________________ Przykład
    Ciągnij za klamkę, a nie pchaj drzwi.

Napisane przez

Ta treść została zaprojektowana i sprawdzona przez zespół pedagogiczny coLanguage. O coLanguage

Profile Picture

Joanna Majchrowska

magister filologii hiszpańskiej

University of Lodz

University_Logo

Polska


Ostatnia aktualizacja:

poniedziałek, 25/05/2026 14:49