A2.28 - Beweging en levensstijl

Gebiedende wijs: ćwicz! nie ćwicz!

Tryb rozkazujący: ćwicz! nie ćwicz!

Temat trybu rozkazującego tworzymy od 3. osoby liczby pojedynczej dla czasowników niedokonanych z czasu teraźniejszego, a dla dokonanych z czasu przyszłego - po odjęciu końcówki -e, -i lub -y.

(De stam voor de gebiedende wijs vormen we op basis van de 3e persoon enkelvoud: bij onvoltooide werkwoorden uit de tegenwoordige tijd, en bij voltooide werkwoorden uit de toekomende tijd – nadat we de uitgang -e, -i of -y hebben verwijderd.)

Wanneer gebruik je de Poolse gebiedende wijs (tryb rozkazujący)?

Doel: iemand direct vragen/aansturen om iets te doen.

  • ty (jij): Pisz! = Schrijf!
  • my (wij): Piszmy! = Laten we schrijven!
  • wy (jullie/u meervoud): Piszcie! = Schrijf! (jullie)

In professionele context klinkt dit vaak kort en direct. Met proszę maak je het zachter: Proszę pisać / Proszę napisać.

Stap-voor-stap: zo maak je de gebiedende wijs

  1. Neem de stam die je ook ziet in 2e persoon enkelvoud (jij-vorm) bij veel werkwoorden.

    • piszesz → stam: pisz- → Pisz!
    • pijesz → stam: pij- → Pij!
    • bierzesz → stam: bierz- → Bierz!

  2. Maak “wij” en “jullie” met vaste uitgangen:

    vorm uitgang voorbeeld (pisać)
    ty — Pisz!
    my -my Piszmy!
    wy -cie Piszcie!

Belangrijke spellingregel: wanneer voeg je -ij toe?

Als de stam eindigt op twee medeklinkers, klinkt de vorm zonder klinker “te hard”. Dan voeg je -ij toe.

  • ciągniesz → stam: ciągn- → Ci1gnij! / Ci1gnijmy! / Ci1gnijcie!
  • śpisz → stam: śp- → Śpij! / Śpijmy! / Śpijcie!

Zelfcheck: zie je op het einde van de stam twee medeklinkers (zoals -gn, -śp)? Dan meestal -ij.

Werkwoorden op -ysz / -isz: let op klanken en schrijfwijze

Ook hier bouw je de gebiedende wijs op de stam (vaak zichtbaar in de jij-vorm).

  • suszysz → stam: susz- → Susz!
  • radzisz → stam: radzi- → Rada! (let op: dzi → da)
  • robisz → stam: robi- → Rf3b! (klinkerwisseling: robi- → rf3b)

Deze kleine wisselingen (dzi → da, o → f3) moet je vooral als vaste vorm herkennen en onthouden.

Conjugatie -m, -sz: neem de stam van zij (3e pers. mv.)

Bij deze groep haal je de basis vaak uit de 3e persoon meervoud (zij-vorm).

  • graj5 → stam: graj- → Graj! / Grajmy! / Grajcie!

Tip: als je twijfelt, zoek de vorm op met oni/one (zij): die geeft je vaak precies de stam die je nodig hebt.

Ontkenning: nie + gebiedende wijs (met een belangrijk aspect-regeltje)

Ontkennen is eenvoudig:

  • nie + imperatief: Nie wchoda! = Ga niet naar binnen!

Let op aspect: na een ontkenning gebruik je in het Pools typisch de onvoltooide vorm (niedokonany).

positief (vaak voltooid) negatief (onvoltooid)
Wejda! (ga naar binnen, eenmaal) Nie wchoda! (ga niet naar binnen)
Wyjda! (ga naar buiten, eenmaal) Nie wychoda! (ga niet naar buiten)

Valkuil: waarom Otwieraj! vaak onbeleefd klinkt

Met een onvoltooid werkwoord in de gebiedende wijs kan het klinken als:

  • ongeduldig
  • iemand opjagen
  • “schiet eens op”

Daarom vermijd je in neutrale situaties zinnen zoals:

  • Otwieraj okno!
  • Pisz ten list! (als je bedoelt: “schrijf die brief nu eens eindelijk!”)

Kies liever een neutralere/beleefdere optie, afhankelijk van je bedoeling:

  • Otwf3rz okno! (één keer openen)
  • Prosz9 otworzy7 okno. (beleefd)

Onregelmatige vormen die je gewoon moet kennen

infinitief ty my wy
by7 (zijn) b5da! b5damy! b5dacie!
mie7 (hebben) miej! miejmy! miejcie!

Mini-checklist: zo controleer je jezelf

  1. Heb ik de juiste persoon? ty / my / wy

  2. Neem ik de juiste stam (meestal uit jij-vorm, soms uit zij-vorm)?

  3. Eindigt de stam op twee medeklinkers? Dan vaak -ij.

  4. Bij ontkenning: nie + imperatief en daarna onvoltooid (bv. Nie wchoda).

 Koniugacja (vervoeging)Tryb rozkazujący (gebiedende wijs)

Koniugacja -ę, -esz (vervoeging -ę, -esz)

Temat 2. osoby liczby pojedynczej (stam van de 2e persoon enkelvoud)

piszę, piszesz (ik schrijf, jij schrijft)

piję, pijesz (ik drink, jij drinkt)

biorę, bierzesz (ik neem, jij neemt)

pisz! piszmy! piszcie! (schrijf! laten we schrijven! schrijf (meervoud/u)!)

pij! pijmy! pijcie! (drink! laten we drinken! drink (meervoud/u)!)

bierz! bierzmy! bierzcie! (neem! laten we nemen! neem (meervoud/u)!)

Jeśli temat kończy się na dwie spółgłoski, dodajemy -ij (als de stam op twee medeklinkers eindigt, voegen we -ij toe)

ciągnę, ciągniesz (ik trek, jij trekt)

śpię, śpisz (ik slaap, jij slaapt)

ciągnij! ciągnijmy! ciągnijcie! (trek! laten we trekken! trek (meervoud/u)!)

śpij! śpijmy! śpijcie! (slaap! laten we slapen! slaap (meervoud/u)!)

Koniugacja -ę, -ysz, -ę, -isz (vervoeging -ę, -ysz, -ę, -isz)

Temat 2. osoby liczby pojedynczej (stam van de 2e persoon enkelvoud)

suszę, suszysz (ik droog, jij droogt)

radzę, radzisz (ik raad aan, jij raadt aan)

robię, robisz (ik doe/maak, jij doet/maakt)

susz! suszmy! suszcie! (droog! laten we drogen! droog (meervoud/u)!)

radź! radźmy! radźcie! (raad aan! laten we aanraden! raad (meervoud/u) aan!)

rób! róbmy! róbcie! (doe/maak! laten we doen/maken! doe/maak (meervoud/u)!)

Koniugacja -m, -sz (vervoeging -m, -sz)

Temat 3. osoby liczby mnogiej (stam van de 3e persoon meervoud)

gram, grasz, grają (ik speel, jij speelt, zij spelen)graj! grajmy! grajcie! (speel! laten we spelen! speel (meervoud/u)!)

Wyjątki (uitzonderingen)

Być, mieć (zijn, hebben)

bądź! bądźmy! bądźcie! (wees! laten we zijn! wees (meervoud/u)!)

miej! miejmy! miejcie! (heb! laten we hebben! heb (meervoud/u)!)

Uitzonderingen!

  1. Het is onbeleefd om onvoltooide werkwoorden in de gebiedende wijs te gebruiken, bijv.: Otwieraj okno! Pisz ten list! omdat zo’n tekst ongeduld van de afzender en het opjagen/aansporen van de geadresseerde aangeeft.
  2. Om een ontkenning in de gebiedende wijs te maken, gebruiken we de constructie nie + werkwoord in de gebiedende wijs.
  3. Na een ontkenning gebruiken we alleen onvoltooide werkwoorden (bijv. Wejdź! → Nie wchodź!, Wyjdź! → Nie wychodź!).

Oefening 1: Meerkeuze

Instructie: Kies het juiste antwoord

Je correcties ophalen... Sluit deze pagina nog niet.

1. ___ głębokie oddechy i rozciągnij plecy przed treningiem.

___ diep adem en rek je rug voordat je gaat trainen.

2. Nie ___ na bieżnię bez rozgrzewki.

___ niet op de loopband zonder warming-up.

3. ___ linkę powoli, a nie szarp ją.

___ de kabel langzaam en ruk er niet aan.

4. Nie ___ w ciągu dnia po kawie, jeśli wieczorem chcesz mieć energię na trening.

___ overdag niet na koffie als je ’s avonds energie wilt hebben voor de training.

Oefening 2: Herschrijf de zinnen

Instructie: Przepisz zdania: zamień konstrukcję „Proszę + bezokolicznik” na formę rozkazującą (ty / my / wy). Użyj podanego zaimka jako wskazówki.

Je correcties ophalen... Sluit deze pagina nog niet.

Vertaling tonen/verbergen Toon/verberg hints
  1. Hint Hint (ty) Proszę pisać krótkiego maila do klienta.
    ⇒ ____________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
    Napisz krótki e‑mail do klienta.
    (Schrijf een korte e‑mail aan de klant.)
  2. Hint Hint (ty) Proszę pić więcej wody w pracy.
    ⇒ ____________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
    Pij więcej wody w pracy.
    (Drink meer water op het werk.)
  3. Hint Hint (ty) Proszę brać paragon przy kasie.
    ⇒ ____________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
    Bierz paragon przy kasie.
    (Neem het bonnetje bij de kassa.)
  4. Hint Hint (ty) Proszę ciągnąć za klamkę, a nie pchać drzwi.
    ⇒ ____________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
    Ciągnij za klamkę, a nie pchaj drzwi.
    (Trek aan de deurklink en duw de deur niet.)

Geschreven door

Deze inhoud is ontworpen en beoordeeld door het coLanguage pedagogisch team. Over coLanguage

Profile Picture

Joanna Majchrowska

Master Spaanse filologie

University of Lodz

University_Logo

Polen


Laatst bijgewerkt:

maandag, 25/05/2026 14:49