Gebiedende wijs (uitbreiding)

Gebiedende wijs (uitbreiding)


De gebiedende wijs geeft bevelen of verzoeken. Er zijn verschillende vormen: informeel, formeel, en algemeen.

Wanneer gebruik je welke gebiedende wijs?

  • Informeel: tegen collega’s/vrienden (je/geen onderwerp).
  • Formeel: tegen onbekenden/klanten → met u.
  • Algemeen: op posters/instructies → geen persoon (klinkt neutraal).
  • Samen (voorstel): met Laten we.
  • Spreektaal met jullie: vaak met infinitief (in gesprekken).

Zo maak je de vorm (snelle bouwstenen)

Situatie Vorm Voorbeeld
Informeel stam Doe de alarmmelding uit.
Formeel stam + t + u Doet u de alarmmelding uit.
Algemeen (niet persoonlijk) infinitief (geen onderwerp) Huis beveiligen tegen diefstal.
Voorstel (samen) Laten we + infinitief Laten we de dief vangen.
Spreektaal (jullie) infinitief + jullie Gaan jullie eens weg!

De 2 valkuilen: -t en het onderwerp

  • Formeel = altijd “u” + stam+t
    • Goed: Doet u de deur dicht.
    • Fout: Doe u de deur dicht.
  • Jullie (spreektaal) = geen -t
    • Goed: Gaan jullie even naar buiten?
    • Fout: Gaat jullie even naar buiten?

‘Je’ of ‘jij’? (kies snel de juiste)

  • Meestal kan allebei: je en jij.
  • Algemeen / niet persoonlijk → alleen je:
    • Goed: Je zet je telefoon op stil in de vergadering.
    • Fout: Jij zet je telefoon op stil in de vergadering. (te persoonlijk)
  • Nadruk/contrastjij:
    • Jij controleert de toegang; ik doe de rondes.
    • En jij? (onvolledige zin)
    • Jij en ik gaan nu naar binnen. (met ander voornaamwoord)

Extra: onregelmatig ‘zijn’ in de gebiedende wijs

  • Enkelvoud: weesWees alert.
  • Meervoud: wees of weest (weest is formeler/plechtiger) → Weest waakzaam.

Zelfcheck: klopt mijn keuze?

  1. Wie spreek ik aan? collega/vriend → informeel; klant/onbekende → formeel (u).
  2. Moet het neutraal klinken? (poster, instructie) → algemene vorm zonder persoon.
  3. Is het een voorstel?Laten we + infinitief.
  4. Gebruik ik “jullie”? → meestal infinitief (geen -t).
  1. Gebruik de stam van het werkwoord voor informele situaties.
  2. Gebruik stam + t voor formele situaties en gebruik altijd 'u' voor zowel het enkelvoud als het meervoud.
VormVoorbeeld
Informele vormDoe de alarmmelding uit!
Formele vorm Doet u het alarm uit!
Algemene vormHuis beveiligen tegen diefstal!
Laten (we/wij)Laten we de dief vangen!
Spreektaal (je of jullie)Gaan jullie eens weg!
Gebiedende wijs van zijn (wees/wezen)Wees alert bij verdachte situaties!

Uitzonderingen!

  1. In informele situaties kun je 'je' of 'jullie' toevoegen.
  2. Vaak kan je je en jij gebruiken.
  3. Spreek je algemeen (niet persoonlijk) → dan is alleen je correct.
  4. Gebruik jij bij nadruk (Jij doet dat.), met een ander voornaamwoord (Jij en ik gaan weg.) of in een onvolledige zin (En jij?).

Oefening 1: Meerkeuze

Instructie: Kies het juiste antwoord

Je correcties ophalen... Sluit deze pagina nog niet.

1. _____ aan de lijn en geef uw adres door.


2. _____ het beveiligingssysteem altijd aan voordat u weggaat.


3. _____ de buren meteen waarschuwen als de sensoren afgaan.


4. _____ eens weg bij de elektrische poort!


Oefening 2: Herschrijf de zinnen

Instructie: Herschrijf de zinnen als een bevel of verzoek in de juiste gebiedende wijs (informeel met je/jullie, formeel met u, algemeen zonder persoon, of met 'Laten we').

Je correcties ophalen... Sluit deze pagina nog niet.

Toon/verberg hints
  1. Je zegt tegen je collega: Je moet het alarm uitzetten.
    ⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
    Zet het alarm uit!
  2. Hint Hint ((formeel)) Je spreekt een onbekende klant aan: U moet uw telefoon op stil zetten.
    ⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
    Zet uw telefoon op stil, alstublieft.
  3. Hint Hint ((algemeen)) Op een poster in het kantoor: Je moet altijd je badge dragen.
    ⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
    Altijd badge dragen.
  4. In een teamoverleg: We moeten meteen de manager bellen.
    ⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
    Laten we meteen de manager bellen.

Oefening 3: Meerkeuze

Instructie: Kies per blok de juiste gebiedende wijs.

Je correcties ophalen... Sluit deze pagina nog niet.

1.
Fout: bij formeel 'u' hoort stam + t; "doe u" is onjuist.
2.
Fout: met "jullie" gebruik je niet de -t; "gaat jullie" is grammaticaal onjuist.

Geschreven door

Deze inhoud is ontworpen en beoordeeld door het coLanguage pedagogisch team. Over coLanguage

Profile Picture

Yoni De Ketelaere

Bachelor in International Business Management

HOGENT

University_Logo

België


Laatst bijgewerkt:

zondag, 31/05/2026 16:17