Structureren van zinnen: enerzijds ... anderzijds, niet alleen ... maar ook

Wanneer gebruik je welke structuur?

Met deze koppelwoorden maak je je boodschap duidelijker. Je laat zien of je tegenstellingen, opsommingen of een proces in de tijd bedoelt.

Enerzijds … anderzijds / Aan de ene kant … aan de andere kant

Gebruik dit als je twee verschillende (vaak tegengestelde) overwegingen naast elkaar zet.

• Met of zonder “maar”: beide kan. Zonder “maar” klinkt vaak iets strakker.
• Let op de woordvolgorde: na anderzijds (of aan de andere kant) komt meestal de persoonsvorm direct.

Goed

• Enerzijds wil ik aansluiten, (maar) anderzijds moet ik het verslag afronden.
• Aan de ene kant is het voorstel haalbaar, aan de andere kant kost het veel capaciteit.

Niet goed (woordvolgorde)

• Enerzijds wil ik aansluiten, maar anderzijds ik moet het verslag afronden.

Zowel … als (neutraal: twee zaken op hetzelfde niveau)

Zowel … als verbind je met parallelle delen (zelfde grammaticale vorm).

• zowel + zelfstandig naamwoord / bijvoeglijk naamwoord / werkwoord
• … als + hetzelfde soort zinsdeel

Voorbeelden

• Zowel de locatie als het programma waren goed georganiseerd.
• We moeten zowel plannen als afstemmen met het team.
• Het is zowel praktisch als betaalbaar.

Niet alleen … maar ook (extra nadruk of verrassing)

Met niet alleen … maar ook zeg je: “dit is al waar, en dat extra punt ook”. Het tweede deel krijgt vaak wat meer nadruk.

• Maak de twee delen parallel (zelfde structuur).
• Herhaal het werkwoord meestal niet als dat niet nodig is.

Goed

• Ik heb niet alleen de spreker ontmoet, maar ook de organisator.
• Ze heeft niet alleen het rapport geschreven, maar ook de presentatie voorbereid.

Niet goed (onlogisch herhalen / onhandige volgorde)

• Ik heb niet alleen de spreker ontmoet, maar ook ontmoet de organisator.

Eerst … uiteindelijk / eindelijk (proces in de tijd)

Gebruik dit voor een ontwikkeling: het begin is anders dan het eindresultaat.

• eerst = beginfase
• uiteindelijk = eindpunt / conclusie (neutraal)
• eindelijk = meer nadruk op tijd/opluchting; klinkt soms wat formeler of ouderwets

Voorbeelden

• Eerst was de uitleg verwarrend, maar uiteindelijk werd het duidelijk.
• We liepen vast in de planning; uiteindelijk vonden we een werkbare oplossing.
• Na drie weken kregen we eindelijk feedback op het voorstel.

Snelle zelfcheck (voordat je je zin opschrijft)

1. Wat wil ik zeggen? Tegenstelling? Opsomming? Tijd/verloop?
2. Heb ik twee parallelle delen? (naamwoord + naamwoord / werkwoord + werkwoord)
3. Check de persoonsvorm na: anderzijds / aan de andere kant → vaak persoonsvorm meteen (anderzijds moet ik…).
4. Klinkt het tweede deel als een extra punt? → kies niet alleen … maar ook.