Scheidbare werkwoorden

Werkwoorden die in twee delen splitsen zoals opzoeken (op + zoeken) of meekijken (mee + kijken).

Uitleg van de docent

Wat is een scheidbaar werkwoord?

Een scheidbaar werkwoord bestaat uit twee delen:

prefix (vast deel) + werkwoord (betekenis samen)
bijv. op + zoeken = opzoeken

Belangrijk: in veel zinnen komen die twee delen niet naast elkaar te staan.

Stap-voor-stap: zo zet je het goed in een hoofdzin

Zet het vervoegde werkwoord op plek 2 (V2-regel).
Zet de prefix helemaal achteraan.

Goed	Niet goed	Wat gaat er mis?
Ik zoek de podcast op.	~~Ik opzoek de podcast.~~	Prefix hoort in de hoofdzin achteraan.
Vanavond kijk ik met de serie mee.	~~Vanavond meekijk ik met de serie.~~	Niet splitsen als “meekijk” vóóraan; prefix moet achteraan.
Wij spoelen de reclame door.	~~Wij doorspoelen de reclame.~~	In de hoofdzin komt door los achteraan.

Vraagzin: werkwoord vooraan, prefix achteraan

In een vraag schuift het vervoegde werkwoord naar plek 1.

Doet u het scherm dicht?
Zoek je die podcast even op?

Check: eindigt jouw vraag op de prefix (op/af/aan/door/dicht/mee/samen/vast/uit)? Dan zit je vaak goed.

Met een hulpwerkwoord: het infinitief blijft één blok

Bij een hulpwerkwoord (bijv. kan, wil, moet, mag, ga, heb) blijft het scheidbare werkwoord als infinitief meestal bij elkaar.

Je kunt die podcast even opzoeken.
Wij willen de reclame doorspoelen.
Hij gaat de soundtrack aanzetten.

Niet zo:

~~Je kunt die podcast even zoeken op.~~
~~Wij willen de reclame spoelen door.~~

‘Te’ + infinitief: ‘te’ komt ertussen

Als je te gebruikt, zet je te tussen prefix en werkwoord:

Ik probeer de reclame door te spoelen.
Ik hoop de podcast snel op te zoeken.
Hij vraagt om het scherm dicht te doen.

Niet zo:

~~Ik probeer de reclame te doorspoelen.~~
~~Ik hoop de podcast snel te opzoeken.~~

Klemtoon: dáár hoor je het vaak aan

Bij scheidbare werkwoorden ligt de klemtoon op de prefix:

Ópzoeken
Áánzetten
Dóórspoelen

Luistertip: hoor je duidelijke nadruk op het eerste deel? Dan is de kans groot dat het werkwoord scheidbaar is.

Snelle zelfcheck (zonder regels uit je hoofd te leren)

Staat het vervoegde werkwoord op plek 2 (hoofdzin) of plek 1 (vraag)?
Staat de prefix helemaal achteraan? (behalve bij infinitief)
Staat er een hulpwerkwoord? Dan: opzoeken/afspelen/aanzetten als één woord.
Staat er te? Dan: op te zoeken, door te spoelen.

Hoofdzin: Werkwoord op positie 2, prefix helemaal achteraan.
Bij hulpwerkwoorden zoals kan, wil, moet blijft het werkwoord één geheel.
In een vraagzin: Werkwoord op plek 1, prefix achteraan.

Prefix	Werkwoord	Voorbeeldzin
Op-	zoeken	Ik zoek de podcast op.
Af-	spelen	Jij speelt de aflevering af.
Aan-	zetten	Hij zet de soundtrack aan.
Door-	spoelen	Wij spoelen de reclame door.
Dicht-	doen	U doet het scherm dicht.
Mee-	kijken	Zij kijken met de serie mee.
Samen-	stellen	Ik stel een nieuwe afspeellijst samen.
Vast-	leggen	Hij legt de afspeellijst vast.
Samen-	werken	Wij werken aan een podcast samen.
Uit-	gaan	De tablet gaat automatisch uit.

Uitzonderingen!

Bij te + infinitief komt 'te' tussen prefix en het werkwoord: op te zoeken.
Klemtoon ligt bij scheidbare werkwoorden altijd op de prefix.

Oefening 1: Meerkeuze

Instructie: Kies het juiste antwoord

1. Tijdens de treinreis ______ ik een nieuwe podcast op.

2. Kun je deze aflevering straks ______?

3. Ik probeer de reclame ______, maar mijn internet is traag.

4. Als je klaar bent met streamen, doe dan het scherm ______.

Oefening 2: Herschrijf de zinnen

Instructie: Herschrijf de zinnen zodat het scheidbaar werkwoord correct geplaatst is. Let op: in hoofdzinnen staat het vervoegde werkwoord op plek 2 en de prefix achteraan; in vragende zinnen staat het werkwoord op plek 1 en de prefix achteraan; bij een hulpwerkwoord blijft het hele infinitief bij elkaar; bij 'te + infinitief' staat 'te' tussen prefix en werkwoord.

Toon/verberg hints

Ik wil de podcast snel opzoeken.

⇒ ____________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
Ik wil de podcast snel opzoeken.
Jij speelt de aflevering af.

⇒ ____________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
Speel jij de aflevering af?
Hij wil de soundtrack aanzetten.

⇒ ____________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
Hij wil de soundtrack aanzetten.
Wij spoelen de reclame door.

⇒ ____________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
Wij spoelen de reclame door.

Oefening 3: Meerkeuze

Instructie: Kies in elke set de correcte zin.