Scheidbare werkwoorden

Werkwoorden die in twee delen splitsen zoals opzoeken (zoeken + op), pauzeren of meekijken.

Uitleg van de docent

Scheidbare werkwoorden: wat gebeurt er met het prefix?

Bij scheidbare werkwoorden bestaat het werkwoord uit 2 delen:

werkwoord (zoek, speel, zet, spoel, doe, kijk, luister, leg, werk, ga)
prefix (op, af, aan, door, dicht, mee, terug, vast, samen, uit)

In veel zinnen worden die delen gescheiden. Dat is vaak het lastigste punt.

Hoofdzin (mededeling): werkwoord op plek 2, prefix achteraan

Zet het vervoegde werkwoord op positie 2.
Zet het prefix helemaal aan het eind van de zin.

Goed	Waarom
Ik zoek de podcast op.	zoek = plek 2, op = achteraan
Wij spoelen de reclame door.	prefix staat los, aan het eind
~~Ik zoek op de podcast.~~	prefix mag hier niet bij het lijdend voorwerp staan

Vraagzin: werkwoord op plek 1, prefix achteraan

In een ja/nee-vraag begint de zin met het vervoegde werkwoord.
Het prefix blijft achteraan.

Speel jij de aflevering af?
Zet je de muziek aan?
Gaat de tablet automatisch uit?

Met hulpwerkwoorden (kan, wil, moet): het werkwoord blijft één geheel

Als je kan / wil / moet / mag / zal gebruikt, staat het hoofdwerkwoord meestal als infinitief achteraan.

Dan blijft het scheidbare werkwoord bij elkaar:

Je kunt de afspeellijst offline opslaan.
We willen de reclame doorspoelen.
Ik moet dit fragment even opzoeken.

Let op: niet: ~~We willen de reclame spoelen door.~~

Met te: te staat tussen prefix en werkwoord

Bij te + infinitief splits je het werkwoord, maar anders dan in de hoofdzin:

Ik probeer de aflevering af te spelen.
Ik heb geen tijd om alles terug te luisteren.
We hebben de opname vast te leggen in een document.

Niet: ~~afspelen te~~ / ~~te afspelen~~ (in deze betekenis).

Klemtoon: nadruk op het prefix (handig voor luisteren en spreken)

Je zegt: ÓPzoeken, ÁÁNzetten, ÚITgaan.
Dit helpt om scheidbare werkwoorden sneller te herkennen in gesprekken.

Snelle zelfcheck: kan ik het prefix goed plaatsen?

Is het een hoofdzin?
- Ja: werkwoord op plek 2 + prefix achteraan.
Is het een vraagzin?
- Ja: werkwoord op plek 1 + prefix achteraan.
Staat er een hulpwerkwoord (kan/wil/moet…)?
- Ja: zet de infinitief achteraan en houd het scheidbare werkwoord als één woord (opzoeken, afspelen…).
Gebruik je te?
- Ja: prefix + te + werkwoord (op te zoeken, af te spelen…).

Hoofdzin: Werkwoord op positie 2, prefix helemaal achteraan.
Bij hulpwerkwoorden zoals kan, wil, moet blijft het werkwoord één geheel.
In een vraagzin: Werkwoord op plek 1, prefix achteraan.

Werkwoord	Betekenis	Voorbeeldzin
Opzoeken	To look up (Opzoeken)	Ik zoek de podcast op.
Afspelen	To play (Afspelen)	Jij speelt de aflevering af.
Aanzetten	To turn on (Aanzetten)	Hij zet de soundtrack aan.
Doorspoelen	To fast-forward (Doorspoelen)	Wij spoelen de reclame door.
Dichtdoen	To close (Dichtdoen)	U doet het scherm dicht.
Meekijken	To watch along (Meekijken)	Zij kijken met de serie mee.
Terugluisteren	To listen back (Terugluisteren)	Ik luister het hoofdstuk terug.
Vastleggen	To record (Vastleggen)	Hij legt de afspeellijst vast.
Samenwerken	To work together (Samenwerken)	Wij werken aan een podcast samen.
Uitgaan	To go off (Uitgaan)	De tablet gaat automatisch uit.

Uitzonderingen!

Bij te + infinitief komt 'te' tussen prefix en verb: op te zoeken.
Klemtoon ligt bij scheidbare werkwoorden altijd op de prefix.

Oefening 1: Grammatica in actie

Instructie: Bespreek taken, beslis over technische keuzes en geef elkaar korte suggesties.

Situatie

Je team maakt een podcast en test samen een nieuwe aflevering in de studio.

Bespreek

Hoe zoek je een fragment op en speel je het af tijdens de test?
Wat doen jullie als de reclame te lang is of de tablet automatisch uitgaat?

Nuttige woorden en uitdrukkingen

Ik zoek de afspeellijst op en speel de aflevering af.
Zullen we de reclame doorspoelen en het scherm dichtdoen?
Ik heb voorkeur voor dit genre, maar ik kan die artiest niet uitstaan.

Gebruik in gesprek

Hoofdzin: werkwoord op positie 2, prefix helemaal achteraan (Ik zoek de aflevering op).
Vraagzin: werkwoord op plek 1, prefix achteraan (Speel jij de aflevering af?).

Scheidbare werkwoorden