Dubbele infinitief

Wat is de dubbele infinitief (en waarom gebruik je die)?

In de voltooide tijd verwacht je vaak: heb/is + voltooid deelwoord.

Maar bij sommige werkwoorden werkt dat anders: je krijgt dan twee infinitieven aan het einde van de zin.

• hebben/zijn + … + infinitief + infinitief
• Je gebruikt dus geen voltooid deelwoord zoals gemoeten of gekund.

De kernregel: het “hulpwerkwoord van tijd” + 2 werkwoorden op het einde

Wanneer krijg je die dubbele infinitief?

Meestal wanneer het tweede werkwoord een “speciale” rol heeft (modaliteit, beweging, waarneming, houding/positie).

• Modale werkwoorden: moeten, kunnen, mogen, willen, zullen
• Bewegingswerkwoorden: gaan, komen (en soms: lopen/rijden/vliegen in vaste constructies)
• Zintuiglijke werkwoorden: zien, horen, voelen
• Positiewerkwoorden: zitten, staan, liggen
• Andere veelvoorkomende hulpwerkwoorden: blijven, laten, leren, helpen, doen

Modaal werkwoord + infinitief: het modaal werkwoord blijft een infinitief

In de voltooide tijd zet je het modale werkwoord niet in het voltooid deelwoord.

• Goed: Hij heeft lang moeten wachten op autorisatie.
• Goed: We hebben de aanvraag kunnen afronden.
• Fout: Hij heeft lang gemoeten wachten.

Tip: Vraag jezelf: “Kan ik moeten/kunnen/willen echt ‘afmaken’ als actie?” Meestal niet. Daarom blijft het infinitief.

Twee ‘hulpachtige’ werkwoorden: moet kunnen doen (allemaal infinitief)

Als je twee van zulke werkwoorden combineert, blijven ze allebei infinitief.

• Goed: Je moet dit kunnen uitleggen.
• Goed: We hebben het moeten kunnen aantonen.
• Fout: We hebben het moeten gekund aantonen.

Volgorde: vaak van algemeen (moeten) naar capaciteit/mogelijkheid (kunnen) naar de hoofdinformatie (werkwoord).

Zijn + beweging + infinitief: ‘gaan’ blijft infinitief

Als je ergens naartoe gaat om iets te doen, krijg je vaak: zijn + gaan + infinitief.

• Goed: We zijn naar het loket gaan informeren.
• Goed: Zij is de stukken gaan afgeven bij het gemeentehuis.
• Fout: We zijn naar het loket gegaan informeren.

Hebben + zintuiglijk werkwoord: na zien/horen/voelen komt een infinitief

Bij waarneming beschrijf je wat je iemand zag/hoorde/voelde doen.

• Goed: Ik heb de jurist horen zeggen dat er een uitzondering is.
• Goed: We hebben hem het probleem zien oplossen.
• Fout: We hebben hem zien opgelost.

Zelfcheck: Kun je er “iemand … doen” van maken? Dan is het vrijwel zeker een infinitief (niet het voltooid deelwoord).

Hebben + zitten/staan/liggen: nadruk op duur of houding

Deze constructie geeft sfeer en duur: je was ergens mee bezig (vaak langer dan je wilt).

• Goed: We hebben de hele middag zitten vergaderen.
• Goed: Ze hebben een uur staan wachten bij de receptie.
• Let op: Niet elk werkwoord werkt logisch met elk positie-werkwoord (je “zit” sneller te werken dan te sporten).

Veelgemaakte fouten (en hoe je ze voorkomt)

Snelle zelfcheck: klopt mijn zin?

1. Staat de zin in de voltooide tijd (heb/ben/is/hebben/zijn)?
2. Komt er daarna een werkwoord als moeten/kunnen/gaan/zien/horen/zitten?
3. Staan de werkwoorden dan samen achteraan als infinitief + infinitief?

Als je bij stap 2 “ja” zegt, is stap 3 meestal de oplossing.