Werkwoorden met een vaste prepositie

Werkwoorden met een vaste prepositie


Een werkwoord en een voorzetsel die als een vast paar bij elkaar horen om een specifieke betekenis te vormen.

Wat is een ‘vast werkwoord + voorzetsel’?

Sommige werkwoorden hebben in het Nederlands een vast voorzetsel. Dat voorzetsel hoort bij het werkwoord en kun je meestal niet vrij vervangen.

  • rekening houden met (niet: rekening houden voor)
  • bang zijn voor (niet: bang zijn met)
  • aandacht besteden aan (niet: aandacht besteden voor)

Tip: leer het werkwoord en het voorzetsel als één combinatie, net als een ‘vaste term’.

Hoe kies je: met / voor / aan?

Voorzetsel Vaak gebruikt bij… Korte, natuurlijke voorbeelden
met eens zijn, rekening, bezig, ervaring
  • Ik ben het eens met je conclusie.
  • Houd rekening met de planning.
voor angst/waarschuwing, interesse, verantwoordelijkheid
  • Veel mensen zijn bang voor phishing.
  • Zij is verantwoordelijk voor het budget.
aan aandacht, deelname, wennen/aanpassen, behoefte
  • Besteed aandacht aan de details.
  • Ik moet wennen aan het nieuwe systeem.

Belangrijk: de betekenis zit in de combinatie. Bij twijfel: check de vaste lijst en leer de combinatie uit het hoofd.

Zinsbouw: waar zet je het voorzetsel?

In een gewone zin staat het voorzetsel direct vóór het woord (of de woordgroep) waar het bij hoort.

  • We bespreken het plan en houden rekening met de risico’s.
  • De hoofdredacteur besteedt aandacht aan reacties van lezers.
  • Hij waarschuwt ons voor misleidende koppen.

Zelfcheck: kun je de vraag stellen met/voor/aan wie/wat? Dan hoort het voorzetsel bij het antwoord.

Wederkerende werkwoorden: welk ‘zich’ gebruik je?

Bij sommige combinaties hoort een wederkerend voornaamwoord. Dat verandert mee met de persoon.

Persoon Wederkerend voornaamwoord Voorbeeld (vast werkwoord + voorzetsel)
ik me Ik pas me aan aan de nieuwe werkwijze.
jij/je je Pas je aan aan de toon van het gesprek.
hij/zij/het zich Zij schaamt zich voor de fout in het rapport.
wij ons We bemoeien ons niet met interne politiek.
jullie je Jullie moeten je aanmelden voor de training.
zij (meervoud) zich Zij interesseren zich voor data-analyse.

Let op: in het meervoud is het vaak ons (wij), maar zich (zij). Niet: zij interesseren hun.

Veelgemaakte fouten (en hoe je ze voorkomt)

  • Voorzetsel ‘op gevoel’ kiezen

    Niet: Ik heb behoefte voor meer tijd.
    Wel: Ik heb behoefte aan meer tijd.

  • Voorzetsel vergeten

    Niet: We moeten rekening houden de klant.
    Wel: We moeten rekening houden met de klant.

  • Verkeerd wederkerend voornaamwoord

    Niet: Na de reorganisatie moest zij me aanpassen aan het team.
    Wel: Na de reorganisatie moest zij zich aanpassen aan het team.

Snelle zelfcheck (30 seconden)

  1. Is dit een combinatie uit de lijst? Dan is het voorzetsel vast.
  2. Is het werkwoord wederkerend? Kies het juiste me/je/zich/ons.
  3. Zet het voorzetsel vlak vóór het zelfstandig naamwoord (of de woordgroep).

Als je zin ‘raar’ klinkt, is het vaak het voorzetsel dat niet klopt.

  1. Bij wederkerende werkwoorden verandert zich mee met de persoon (ik-me, jij-je, wij-ons, zij-hun).
  2. Het voorzetsel staat in een basiszin altijd direct vóór het zelfstandig naamwoord waar het bij hoort. (vb. De journalist luistert naar de radio.)
Werkwoorden + metWerkwoorden + voorWerkwoorden + aan
Akkoord gaan metBang zijn voorAandacht besteden aan
Zich bemoeien metBelangstelling hebben voorZich aanpassen aan
Bezig zijn metVerantwoordelijk zijn voorBeginnen aan
Blij zijn metWaarschuwen voorBehoefte hebben aan
Het eens zijn metVluchten voorDeelnemen aan
Ervaring hebben metZich schamen voorDenken aan
Feliciteren metZich aanmelden voorGewend zijn aan
Rekening houden metZich interesseren voorZorgen voorToevoegen aan
Stoppen metZorgen voorTwijfelen aan

Oefening 1: Meerkeuze

Instructie: Kies het juiste antwoord

1. De redacteur hield bij het maken van de kop rekening ___ de gevoeligheid van het onderwerp.


2. Veel kijkers zijn bang ___ nepnieuws op sociale media.


3. Tijdens de vergadering besteedde de hoofdredacteur extra aandacht ___ de reacties van lezers.


4. Ik heb me gisteren online aangemeld ___ het debat over persvrijheid.


Oefening 2: Herschrijf de zinnen

Instructie: Herschrijf de zin en voeg het juiste vaste werkwoord + voorzetsel (met/voor/aan) toe. Gebruik waar nodig het juiste wederkerend voornaamwoord (me/je/zich/ons).

Toon/verberg hints
  1. Hint Hint (met) Ik ben bezig mijn cv. Ik wil het vandaag afmaken.
    ⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
    Ik ben bezig met mijn cv. Ik wil het vandaag afmaken.
  2. Hint Hint (voor) De manager is verantwoordelijk het budget van het project.
    ⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
    De manager is verantwoordelijk voor het budget van het project.
  3. Hint Hint (aan) Na de verhuizing moest zij aanpassen de nieuwe werkcultuur.
    ⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
    Na de verhuizing moest zij zich aanpassen aan de nieuwe werkcultuur.
  4. Hint Hint (voor) Mijn collega waarschuwde mij de oplichters aan de telefoon.
    ⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
    Mijn collega waarschuwde mij voor de oplichters aan de telefoon.

Oefening 3: Grammatica in actie

Instructie: Bespreek wie het nieuws intern deelt en waarom jullie dat doen.

Situatie
Op kantoor bespreek je met collega’s een bericht dat trending is op sociale media.

Bespreek
  • Welk bericht van een nieuwssite of sociaal medium trok jouw aandacht en waarom?
  • Met welke bron ben jij het eens, en aan welke informatie twijfel je nog? Leg uit waarop je je baseert.

Nuttige woorden en uitdrukkingen
  • Ik baseer me op het journaal en een betrouwbare nieuwssite.
  • We moeten rekening houden met de rol van sociale media.
  • Laten we aandacht besteden aan wat uit de cijfers blijkt.

Gebruik in gesprek
  • akkoord gaan met
  • twijfelen aan
  • aandacht besteden aan

Geschreven door

Deze inhoud is ontworpen en beoordeeld door het coLanguage pedagogisch team. Over coLanguage

Profile Picture

Mutiara Nugroho Tri Satio

Organisatie en Management - Bedrijf en Talen

Artevelde University of Applied Sciences

University_Logo

België


Laatst bijgewerkt:

woensdag, 22/04/2026 14:30