B1.35.1 - Zaimek względny: el que, quien, cuyo

1. Po co nam „el que”, „quien”, „cuyo”?

• Wszystkie te formy to zaimki względne. Łączą zdania i zastępują powtórzone słowo.
• Po polsku często odpowiada im: który, ta która, ci którzy, ten, kto, którego, której.
• Różnica między nimi dotyczy głównie:
  – czy mówimy o osobie czy o rzeczy,
  – czy chodzi o własność (posiadanie),
  – rodzaju i liczby (el / la / los / las).

2. „El que / la que / los que / las que” – który, ta która, ci którzy…

Używamy, gdy chcemy wrócić do osoby lub rzeczy już znanej.

• O kim / o czym mówimy? – o osobach i o rzeczach.
• Jak dobrać formę? – według rodzaju i liczby rzeczownika, który zastępujemy.

• El cuidador, el que atiende al anciano, trabaja de noche.
  → Opiekun, ten, który zajmuje się seniorem, pracuje w nocy.
• La ayuda económica, la que recibe la familia, es temporal.
  → Pomoc finansowa, ta, którą otrzymuje rodzina, jest tymczasowa.

Co ważne:

• Te formy są w tym materiale używane głównie w zdaniach wtrąconych, z przecinkami (informacja dodatkowa).
• Nie zmieniamy kolejności: rzeczownik + przecinek + el/la/los/las que + czasownik.

Mini-check (samokontrola):

• 1. Znajdź rzeczownik, do którego się odnosisz (rodzaj? liczba?).
• 2. Wybierz: el / la / los / las.
• 3. Dodaj que → np. la que, los que.
• 4. Po zaimku daj od razu czasownik (bez artykułu przed czasownikiem).

3. „Quien / quienes” – kto, ten kto, ci którzy (tylko osoby)

„Quien / quienes” używamy tylko do osób, nie do rzeczy.

• quien – l. poj. (kto / ten, kto)
• quienes – l. mn. (ci, którzy)

• El psicólogo, quien colabora con servicios sociales, evalúa el caso.
  → Psycholog, który współpracuje z opieką społeczną, ocenia sprawę.
• Los mayores, quienes reciben asistencia, viven más tranquilos.
  → Seniorzy, którzy otrzymują pomoc, żyją spokojniej.

Bardzo ważna zasada:

• nigdy nie dodajemy przed „quien/quienes” rodzajnika.
• el quien, la quien, los quienes – zawsze błędne.

Porównanie z „el que”:

• El médico, quien habla con la paciente, … – bardziej formalne.
• El médico, el que habla con la paciente, … – też poprawne, trochę mniej formalne.

Mini-check:

• Czy mówisz o osobie? → tak → możesz użyć quien/quienes.
• Czy liczba jest pojedyncza? → quien.
• Czy liczba jest mnoga? → quienes.
• Czy pojawia Ci się w głowie „el quien”? → zatrzymaj się, usuń rodzajnik.

4. „Cuyo, cuya, cuyos, cuyas” – którego, której, których

Te formy zawsze mówią o posiadaniu (czyimś czymś).

• Odpowiadają polskiemu: którego, której, których, którego… w funkcji dzierżawczej.
• Odnoszą się do tego, co jest posiadane, a nie do właściciela.

• La familia, cuya ayuda económica fue aprobada, recibe apoyo.
  → Rodzina, której pomoc finansowa została zatwierdzona, otrzymuje wsparcie.
  – „ayuda” jest żeńska l. poj. → cuya ayuda.
• El anciano, cuyos nietos viven en el extranjero, recibe ayuda.
  → Senior, którego wnuki mieszkają za granicą, otrzymuje pomoc.
  – „nietos” jest męskie l. mn. → cuyos nietos.

Budowa:

• rzeczownik (właściciel) + , + cuyo/cuya/cuyos/cuyas + rzeczownik (posiadana rzecz) + czasownik

Przykład krok po kroku:

1. „Mam sąsiada. Samochód mojego sąsiada zawsze zajmuje dwa miejsca.”
2. Właściciel: el vecino. Posiadana rzecz: el coche (męski, l. poj.).
3. Tworzymy: Tengo un vecino cuyo coche siempre ocupa dos plazas.

Bardzo ważna zasada:

• cuyo, cuya, cuyos, cuyas nigdy nie biorą rodzajnika.
• la cuyo coche, el cuya coche – zawsze błędne.

Mini-check:

• Czy możesz w polskim zdaniu wstawić „którego/której/których” + rzeczownik? → dobry kandydat na cuyo.
• Sprawdź rodzaj i liczbę posiadanej rzeczy, np. casa, casas, hijos.
• Dopasuj końcówkę: cuyo, cuya, cuyos, cuyas.

5. Jak wybrać: „el que”, „quien” czy „cuyo”?

Prosta ścieżka decyzji:

1. Czy chodzi o posiadanie?
   – Tak → użyj cuyo/cuya/cuyos/cuyas.
   – Nie → przejdź do kroku 2.
2. Czy mówisz o osobie czy o rzeczy?
   – Tylko o rzeczy → użyj el que / la que / los que / las que.
   – O osobie → możesz użyć quien/quienes lub el que / la que / ….
3. Jaki styl?
   – Bardziej formalnie → skłaniaj się ku quien / quienes (dla osób).
   – Neutralnie → el que / la que / ….

Porównanie na przykładach:

• Osoba, bez posiadania:
  – El médico, quien trabaja en la residencia, …
  – El médico, el que trabaja en la residencia, …
• Rzecz:
  – La ayuda económica, la que reciben, es temporal.
  – *La ayuda económica, quien reciben, es temporal. – błędne (rzecz, nie osoba).
• Posiadanie:
  – La familia, cuyos padres viven lejos, necesita apoyo.

6. Typowe błędy i jak ich uniknąć

• 1. Dodawanie rodzajnika tam, gdzie go nie wolno
  – el quien → quien
  – la quienes → quienes
  – la cuyo coche → cuyo coche
• 2. Używanie „quien” do rzeczy
  – La ayuda, quien es temporal, … → La ayuda, la que es temporal, …
• 3. Zła zgoda przy „cuyo”
  – patrz zawsze na posiadany rzeczownik, nie na właściciela:
  la familia + hijos → cuyos hijos, nie cuya hijos.
• 4. Podwójne powtarzanie rzeczownika
  – El cuidador, el que el cuidador atiende al anciano, …
  – poprawnie: El cuidador, el que atiende al anciano, …

7. Szybki trening: sprawdź, czy rozumiesz

Połącz zdania w głowie (nie musisz pisać, możesz tylko powiedzieć na głos).

1. Mój brat jest psychologiem. Mój brat współpracuje z opieką społeczną.

   • Z osobą → możesz użyć quien lub el que.
   • Możliwa odpowiedź: Mi hermano, quien colabora con servicios sociales, es psicólogo.

2. Ta rezydencja jest nowoczesna. Personel tej rezydencji pracuje także w nocy.

   • Posiadanie (czyj personel?) → użyj cuyo.
   • Możliwa odpowiedź: La residencia, cuyo personal trabaja también de noche, es moderna.

3. Otrzymuję raport. Raport jest bardzo szczegółowy.

   • Rzecz → użyj el que / la que / … (rodzaj słowa informe = męski).
   • Możliwa odpowiedź: Recibo un informe, el que es muy detallado.

Jeśli potrafisz:

• zdecydować, kiedy jest posiadanie → użyć cuyo,
• zdecydować, czy mówisz o osobie czy o rzeczy,
• pamiętać, że quien/quienes/cuyo… nigdy nie mają rodzajnika,

– to masz dobrą bazę, żeby swobodnie używać tych zaimków w rozmowie.