B1.34.1 - Ser i Estar

1. O co chodzi w tych użyciach ser i estar?

• W tym rozdziale nie chodzi o ogólną różnicę „cecha stała vs stan chwilowy”.
• Skupiamy się na kilku bardzo typowych konstrukcjach, które często pojawiają się w mowie.
• Zapamiętaj je jak gotowe schematy do rozmowy o:
  • czasie (kiedy coś się dzieje / czy nie jest już za późno),
  • opinii o działaniach,
  • stanach tymczasowych i cenach.

2. Ser + expresión de tiempo: kiedy coś się wydarzyło

Wzór: ser (w czasie przeszłym) + wyrażenie czasu

• Używasz tej konstrukcji, żeby podkreślić moment, kiedy coś się stało.
• W polskim zwykle powiemy po prostu: „Kradzież wydarzyła się w nocy”.
• Po hiszpańsku możesz to wyrazić „normalnie” albo z akcentem na porę:

• Czasownik: najczęściej fue (3. os. l. poj. od ser w indefinido).
• Typowe wyrażenia czasu: de noche, de día, por la mañana, por la tarde, a las tres, en 2020…

Szybki test – spróbuj przekształcić:

• La reunión empezó a las ocho. → Fue a las ocho cuando...
• El incendio empezó por la tarde. → Fue por la tarde cuando...

3. Ser + referencia temporal: „jest już za późno / za wcześnie”

Wzór: ser (w 3. os.) + przymiotnik czasu + para + bezokolicznik

• Używasz tego, żeby powiedzieć, czy coś jest w tym momencie na czasie, czy już nie.

Przykład z podręcznika:

• Llamar al seguro ahora ya no es oportuno. → Es tarde para llamar al seguro.

Inne praktyczne zdania:

• Es tarde para cambiar de compañía de seguros.
• Es pronto para sacar conclusiones.

Na co uważać?

• Po „para” używamy bezokolicznika (llamar, cambiar, sacar...).
• Nie mówimy: Es tarde llamar al seguro. – brak para.

4. Ser + opinión + que + acción: wyrażanie opinii o działaniu

Wzór: ser (3. os.) + rzeczownik / przymiotnik opinii + que + zdanie z czasownikiem

• Ta konstrukcja służy do mówienia, co sądzisz o jakimś działaniu.

Przykład:

• No funciona la alarma. Me parece una pena. → Es una pena que no funcione la alarma.

Uwaga na tryb:

• Po wielu wyrażeniach opinii używamy subjuntivo w zdaniu podrzędnym:
  • Es una pena que no funcione la alarma.
  • Es importante que revisemos la instalación.
• Na poziomie B1 ważne jest, żeby rozpoznać ten schemat, nawet jeśli subjuntivo nie jest jeszcze do końca „automatyczny”.

Szybka kontrola:

• Czy potrafisz dokończyć:
  • Es importante que... (np. instalemos cámaras).
  • Es mejor que... (np. el vigilante esté en el garaje).

5. Estar + lo: „taki, o jakim już mówiliśmy”

Wzór: estar + lo

• Używamy lo, żeby nie powtarzać całego przymiotnika lub wyrażenia stanu, o którym już była mowa.

Przykład z podręcznika:

• El sistema no estaba operativo, pero ahora lo está.
  (…ale teraz jest taki / jest sprawny).

Inne przykłady:

• Las cámaras no estaban conectadas, pero ahora lo están.
• Los sensores estaban apagados, pero ya lo están todo el día.
  (= están apagados, ale nie powtarzamy).

Na co uważać?

• lo stoi po estar, jeśli jest formą osobową:
  • Antes no estaba activo, ahora lo está.
  • Antes no estaban activos, ahora lo están.
• Nie mówimy: ahora está lo.

6. Estar + de + profesión/función: praca tymczasowa, rola „na chwilę”

Wzór: estar + de + zawód / funkcja

• Ta konstrukcja pokazuje, że rola jest tymczasowa, dodatkowa albo „na dyżurze”.

Kontrast z „normalnym” zawodem:

• Es vigilante. – to jego zawód (ogólnie).
• Está de vigilante. – pełni tę funkcję teraz / przez pewien czas.

Typowe połączenia:

• estar de guardia – mieć dyżur,
• estar de prácticas – być na stażu,
• estar de jefe – „być szefem” (np. zastępstwo).

Uważaj na przyimek:

• Zawsze de: está de vigilante, nie: está vigilante w tym znaczeniu „ma taką pracę tymczasowo”.

7. Estar + a + precio / valor: ceny i wartości zmienne

Wzór: estar + a + liczba + jednostka

• Tak mówimy o cenasch lub wartościach, które mogą się zmieniać.

Różnica:

• Cuesta 30 euros = kosztuje 30 euro (forma bardziej ogólna).
• Está a 30 euros = jest ustawione na tę cenę teraz (akcent na aktualnym poziomie).

Błędy, których unikasz:

• Nie mówimy: está 30 euros – brakuje a.
• Poprawnie: está a 30 euros.

8. Jak to sobie uporządkować w głowie? (mini mapa)

9. Samokontrola: czy to już umiesz?

Jeśli na większość z tych pytań odpowiadasz „tak”, masz temat pod kontrolą:

1. Czy potrafisz przekształcić zdanie typu „Coś stało się w nocy” na: Fue de noche cuando...?
2. Czy wiesz, że po Es tarde / Es pronto musi być para + bezokolicznik?
3. Czy rozpoznajesz konstrukcję Es una pena / Es importante / Es mejor que... i wiesz, że po „que” następuje działanie?
4. Czy umiesz skrócić powtórzenie stanu do lo está / lo están?
5. Czy odróżniasz Es vigilante (zawód) od Está de vigilante (tymczasowa funkcja)?
6. Czy pamiętasz, że przy cenach mówimy estar a + liczba (np. está a 30 euros)?

Jeśli coś jeszcze nie jest jasne – wróć do odpowiedniej sekcji i dopisz sobie własne 2–3 przykłady w kontekście bezpieczeństwa budynku, pracy, zakupów lub sytuacji z Twojego życia.