Czasowniki zwrotne: myję się, ubieram się...

Czasowniki zwrotne są używane, gdy osoba wykonująca czynność jest tą samą osobą, która tę czynność otrzymuje.

Wyjaśnienie nauczyciela

Kiedy używasz czasownika zwrotnego („się”)?

Czynność „wraca” do tej samej osoby (robisz coś „sobie”): myję się, ubieram się, czeszę się.
Niektóre czasowniki istnieją tylko ze „się” i bez „się” brzmią nienaturalnie lub zmieniają znaczenie: bać się, śmiać się, kłócić się.

Wskazówka: jeśli w Twoim języku pojawia się „myself / yourself”, bardzo często w polskim będzie się.

„Się” jest zawsze takie samo (i nie jest końcówką czasownika)

„Się” jest nieodmienne: ja, ty, on/ona, my, wy, oni/one → zawsze się.
Odmienia się tylko czasownik:
- ja budzę się
- ty budzisz się
- my budzimy się

Nie pisz: ~~budzęsię~~ / ~~myjesię~~ (zawsze osobno).

Gdzie postawić „się” w zdaniu?

Masz dwa najczęstsze, poprawne miejsca. Wybierz to, które brzmi naturalniej.

Wariant	Przykład	Kiedy używać
po czasowniku	Rano budzę się o 7:00.	Najczęściej w prostych zdaniach.
przed czasownikiem	Rano się budzę o 7:00.	Gdy chcesz, żeby zdanie brzmiało bardziej naturalnie w dłuższej wypowiedzi.

Nie zaczynaj zdania od „się” w neutralnym stylu: ~~Się budzę o 7:00.~~
W zdaniach z dwoma czasownikami „się” zwykle stoi przy tym, którego dotyczy:
- Nie lubię się kłócić.
- Chcę się nauczyć polskiego.

Uwaga: czasem „(się)” zmienia znaczenie czasownika

To bardzo częste źródło błędów: czasownik bez „się” i ze „się” może znaczyć coś innego.

Bez „się”	Ze „się”	Znaczenie w praktyce
Ona uczy polskiego.	Ona uczy się polskiego.	uczy = jest nauczycielką; uczy się = jest studentką.
On myje samochód.	On myje się.	myje = myje coś; myje się = myje własne ciało.

Szybka autokontrola: czy „się” jest potrzebne?

Pytanie 1: Czy robię to „sobie” / na sobie? → często tak: myć się, ubierać się, czesać się.
Pytanie 2: Czy ten czasownik zwykle występuje tylko ze „się”? → tak: bać się, śmiać się, kłócić się.
Pytanie 3: Czy bez „się” zdanie zmienia sens? → sprawdź w pamięci przykład: uczyć vs uczyć się.

Jeśli masz wątpliwość, zacznij od wariantu najbezpieczniejszego w A1: czasownik + się (np. „budzę się”, „ubieram się”).

Zaimek zwrotny "się" jest nieodmienny i używa się go dla wszystkich osób.
"Się" można przestawiać w zdaniu - może występować przed lub po czasowniku.

Typ czasownika	Czasowniki zwrotne	Przykłady
Czasowniki z formą zwrotną	myć (się) ubierać (się) czesać (się)	Budzą się o 7 rano. Ubieram się do pracy. Ona czesze się przed lustrem.
Czasowniki tylko w formie zwrotnej	bać się kłócić się śmiać się	Boję się ciemności. Kłócimy się z bratem. On śmieje się z żartu.

Typ czasownika

Czasowniki zwrotne

Przykłady

Czasowniki z formą zwrotną

myć (się)

ubierać (się)

czesać (się)

Budzą się o 7 rano.

Ubieram się do pracy.

Ona czesze się przed lustrem.

Czasowniki tylko w formie zwrotnej

bać się

kłócić się

śmiać się

Boję się ciemności.

Kłócimy się z bratem.

On śmieje się z żartu.

Wyjątki!

Niektóre czasowniki w formie zwrotnej mają inne znaczenie niż w formie niezwrotnej, np. Ona uczy polskiego vs Ona uczy się polskiego.

Ćwiczenie 1: Wielokrotny wybór

Instrukcja: Wybierz poprawną odpowiedź

1. Rano ___ o 7:00, a potem wstaję i robię śniadanie.

2. Po prysznicu myję zęby i ___ przed lustrem.

3. Przed wyjściem do pracy szybko ___ i wychodzę z domu.

4. W nowym mieście ___ mówić po polsku przez telefon.

Ćwiczenie 2: Przepisz zwroty

Instrukcja: Przekształć zdania tak, aby czasowniki były w formie zwrotnej z «się» (np. „Ja myję ręce.” → „Ja myję się.”).

Pokaż/Ukryj podpowiedzi

Wskazówka Wskazówka (myć) Rano myję i potem piję kawę.

⇒ _______________________________________________ Example
Rano myję się i potem piję kawę.
Wskazówka Wskazówka (ubierać) Po pracy ubieram kurtkę i idę do domu.

⇒ _______________________________________________ Example
Po pracy ubieram się, zakładam kurtkę i idę do domu.
Wskazówka Wskazówka (czesać) Wieczorem czeszę włosy przed lustrem.

⇒ _______________________________________________ Example
Wieczorem czeszę się przed lustrem.
Wskazówka Wskazówka (bać) Nie lubię ciemności. W nocy boję ciemności.

⇒ _______________________________________________ Example
Nie lubię ciemności. W nocy boję się ciemności.
Wskazówka Wskazówka (kłócić) Ja i brat często kłócimy o komputer.

⇒ _______________________________________________ Example
Ja i brat często kłócimy się o komputer.
Wskazówka Wskazówka (śmiać) On zawsze śmieje z tego żartu.

⇒ _______________________________________________ Example
On zawsze śmieje się z tego żartu.

Ćwiczenie 3: Gramatyka w praktyce

Instrukcja: W parach opowiedzcie o porannej rutynie i porównajcie kolejność czynności.

Sytuacja

Współlokator pyta, jak rano przygotowujesz się do pracy i wyjścia.

Omówić

O której godzinie budzisz się i wstajesz w dni robocze?
Co robisz kolejno od „budzę się” do „wychodzę”? Dlaczego tak robisz?

Przydatne słowa i zwroty

Codziennie budzę się o… potem wstaję.
Biorę prysznic i myję zęby.
Ubieram się do pracy i czeszę się przed wyjściem.

Użyj w rozmowie

budzę się / wstaję
myję się / myję zęby
ubieram się / czeszę się

Kiedy używasz czasownika zwrotnego („się”)?

„Się” jest zawsze takie samo (i nie jest końcówką czasownika)

Gdzie postawić „się” w zdaniu?

Uwaga: czasem „(się)” zmienia znaczenie czasownika

Szybka autokontrola: czy „się” jest potrzebne?

Ćwiczenie 1: Wielokrotny wybór

Ćwiczenie 2: Przepisz zwroty

Ćwiczenie 3: Gramatyka w praktyce

Stosuj tę gramatykę podczas prawdziwych rozmów!

Napisane przez

Zajęcia konwersacyjne

Kim jest coLanguage?

Nasze inne materiały edukacyjne