Zaimki wskazujące: ten, ta, to...

Zaimki wskazujące to słowa używane do wskazywania konkretnych osób, rzeczy lub miejsc, określające ich odległość od mówiącego.

Wyjaśnienie nauczyciela

Jak wybrać: ten/ta/to czy tamten/tamta/tamto?

To są zaimki wskazujące. Pomagają „pokazać” osobę lub rzecz.

ten / ta / to = blisko (tu, przy mnie, w tej sytuacji)
tamten / tamta / tamto = dalej (tam, dalej, w tle)

Wskazówka: w rozmowie „blisko/dalej” to często nie metry, tylko na co teraz pokazuję / o czym mówimy jako głównym temacie.

2 kroki: odległość + rodzaj

Krok 1: Odległość
- blisko → ten/ta/to (l. poj.) lub ci/te (l. mn.)
- dalej → tamten/tamta/tamto (l. poj.) lub tamci/tamte (l. mn.)
Krok 2: Rodzaj rzeczownika (w l. pojedynczej)
- r. męski: ten pan / tamten autobus
- r. żeński: ta kobieta / tamta kawa
- r. nijaki: to dziecko / tamto biuro

Szybka ściąga (najczęstsze połączenia)

Rzeczownik	Blisko	Dalej
pan (męski)	ten pan	tamten pan
kobieta (żeński)	ta kobieta	tamta kobieta
dziecko (nijaki)	to dziecko	tamto dziecko
panowie (męskoosobowy)	ci panowie	tamci panowie
klucze (niemęskoosobowy)	te klucze	tamte klucze

Liczba mnoga: dlaczego raz ci, a raz te?

ci / tamci → zwykle dla grupy męskoosobowej (np. mężczyźni): ci koledzy, tamci panowie
te / tamte → dla pozostałych (kobiety, rzeczy, mieszane bez „panów” jako głównej grupy): te kobiety, te dokumenty, tamte klucze

Praktycznie na A1: jeśli to „koledzy/panowie” → często ci/tamci. Jeśli „rzeczy” → te/tamte.

Najczęstsze błędy (i jak ich uniknąć)

1) Dobry rodzaj, zła forma

~~Ten kobieta~~ → Ta kobieta

~~Ta dziecko~~ → To dziecko
2) Zły wybór w liczbie mnogiej

~~Te panowie~~ → Ci panowie
3) Mylenie „to”
- To dziecko (zaimek + rzeczownik)
- To jest… (bardzo częsta konstrukcja przedstawiania/wyjaśniania)

Gdzie w zdaniu stawiamy zaimek?

Najczęściej przed rzeczownikiem: ten pan, ta kobieta, to biuro
Możesz dodać przymiotnik: ten zdenerwowany pan, ta uśmiechnięta klientka

Samo-sprawdzenie: czy wybrałeś dobrze?

Czy mówię o czymś blisko czy dalej?
Czy to liczba pojedyncza czy mnoga?
Jeśli pojedyncza: jaki rodzaj ma rzeczownik (ten/ta/to)?
Jeśli mnoga: czy to grupa męskoosobowa (ci/tamci), czy reszta (te/tamte)?

Ten, ta, to, ci, te wskazują na coś blisko.
Tamtem, tamta, tamto, tamci, tamte wskazują na coś dalej.

Odległość	Liczba	R. męski	R. żeński	R. nijaki
blisko	pojedyncza	ten	ta	to
blisko	mnoga	ci	te	te
dalej	pojedyncza	tamten	tamta	tamto
dalej	mnoga	tamci	tamte

Ćwiczenie 1: Wielokrotny wybór

Instrukcja: Wybierz poprawną odpowiedź

1. ___ pan jest zdenerwowany, bo spóźnia się na spotkanie.

2. ___ kobieta się uśmiecha, bo jest szczęśliwa.

3. ___ dziecko płacze, bo jest smutne.

4. ___ panowie są zaskoczeni, bo to nowa informacja.

Ćwiczenie 2: Przepisz zwroty

Instrukcja: Przekształć zdania, zastępując wskazujące zaimki według odległości i rodzaju: blisko → ten/ta/to/ci/te; dalej → tamten/tamta/tamto/tamci/tamte (przykład: „To jest książka.” → „Ta książka jest moja.”).

Pokaż/Ukryj podpowiedzi

To jest mój długopis. (blisko, r. męski)

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Przykład
Ten długopis jest mój.
To jest moja kawa. (blisko, r. żeński)

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Przykład
Ta kawa jest moja.
To jest moje biuro. (blisko, r. nijaki)

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Przykład
To biuro jest moje.
To są moi koledzy. (blisko, liczba mnoga, r. męski osobowy)

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Przykład
Ci koledzy są moi.
To są moje klucze. (dalej, liczba mnoga)

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Przykład
Tamte klucze są moje.
To jest mój autobus. (dalej, r. męski)

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Przykład
Tamten autobus jest mój.

Ćwiczenie 3: Gramatyka w praktyce

Instrukcja: W parach wskażcie osoby i opiszcie ich uczucia oraz powody.

Sytuacja

W biurze po spotkaniu opisujecie emocje kolegów i klientów zdalnie.

Omówić

Kto jest dziś szczęśliwy, a kto zdenerwowany? Dlaczego?
Która osoba jest blisko, a która dalej? Co teraz robi (uśmiecha się, płacze)?

Przydatne słowa i zwroty

Ten kolega jest zdenerwowany i przeprasza.
Ta klientka jest szczęśliwa i uśmiecha się.
Tamten kolega jest wściekły i myśli o problemie.

Użyj w rozmowie

ten/ta/to
ci/te
tamten/tamta/tamto