Wijsende voornaamwoorden: ten, ta, to...

Zaimki wskazujące: ten, ta, to...

Zaimki wskazujące to słowa używane do wskazywania konkretnych osób, rzeczy lub miejsc, określające ich odległość od mówiącego.

(Aanwijzende voornaamwoorden zijn woorden die worden gebruikt om naar specifieke personen, dingen of plaatsen te verwijzen en die aangeven hoe ver ze van de spreker zijn.)

Uitleg van de docent

Wat druk je uit met ten/ta/to en tamten/tamta/tamto?

ten / ta / to = “deze / dit” → iets of iemand dichtbij (of “in onze context / waar we nu over praten”).
tamten / tamta / tamto = “die / dat (daar)” → verder weg of duidelijk “niet hier”.

Tip: Pools gebruikt dit heel vaak, ook waar je in het Nederlands gewoon “de/het” zou zeggen. Het klinkt daardoor natuurlijker als je wél een aanwijzer gebruikt.

Stap 1: kies de afstand (dichtbij vs. verder weg)

Situatie	Poolse keuze	Nederlandse gedachte
Je wijst naar iemand naast je / op je scherm	ten/ta/to	“deze/dit hier”
Je wijst naar iemand aan de overkant / in de verte	tamten/tamta/tamto	“die/dat daar”

Stap 2: kies het grammaticale geslacht (m/v/o)

In het Pools moet de aanwijzer passen bij het geslacht van het zelfstandig naamwoord.

R. męski (mannelijk): ten pan, tamten autobus
R. żeński (vrouwelijk): ta kobieta, tamta kawa
R. nijaki (onzijdig): to dziecko, tamto biuro

Let op: to betekent hier “dit” (onzijdig), niet automatisch “het/dit is…”. De betekenis hangt af van de zin.

Stap 3: enkelvoud of meervoud

Afstand	Meervoud	Wanneer gebruik je het?
Dichtbij	ci (mannelijk persoon) / te (overig)	ci panowie; te kobiety/klucze/biura
Verder weg	tamci (mannelijk persoon) / tamte (overig)	tamci koledzy; tamte dokumenty

De valkuil die Nederlanders vaak hebben: ci vs te

ci gebruik je vooral voor een groep mannen of gemengde groep met minstens één man: Ci koledzy, Ci panowie.
te gebruik je voor:
- een groep vrouwen: Te kobiety
- of dingen (ongeacht geslacht): Te klucze, Te biura

Snelle check: gaat het over mensen die “zij (mannen)” zijn? → vaak ci. Anders → meestal te.

Mini-modelzinnen (klaar om na te zeggen)

Ten pan jest zdenerwowany. (Deze meneer is nerveus.)
Ta kobieta się uśmiecha. (Deze vrouw glimlacht.)
To dziecko płacze. (Dit kind huilt.)
Ci panowie są zaskoczeni. (Deze heren zijn verrast.)
Tamten autobus jest mój. (Die bus daar is van mij.)
Tamte klucze są moje. (Die sleutels daar zijn van mij.)

Zelfcheck in 10 seconden

Is het dichtbij of verder weg? → ten/ta/to of tamten/tamta/tamto
Is het mannelijk / vrouwelijk / onzijdig? → ten / ta / to
Is het meervoud?
- mannen/mix → ci / tamci
- vrouwen of dingen → te / tamte

Als je dit kunt afvinken, zit je keuze bijna altijd goed.

Ten, ta, to, ci, te wijzen op iets dichtbij.
Tamtem, tamta, tamto, tamci, tamte wijzen op iets verder weg.

Odległość (Afstand)	Liczba (Aantal)	R. męski (Mannelijk)	R. żeński (Vrouwelijk)	R. nijaki (Onzijdig)
blisko (dichtbij)	pojedyncza (enkelvoud)	ten (deze)	ta (deze)	to (dit)
blisko (dichtbij)	mnoga (meervoud)	ci (deze)	te (deze)	te (deze)
dalej (verder weg)	pojedyncza (enkelvoud)	tamten (die)	tamta (die)	tamto (dat)
dalej (verder weg)	mnoga (meervoud)	tamci (die)	tamte (die)

Oefening 1: Meerkeuze

Instructie: Kies het juiste antwoord

1. ___ pan jest zdenerwowany, bo spóźnia się na spotkanie.

2. ___ kobieta się uśmiecha, bo jest szczęśliwa.

3. ___ dziecko płacze, bo jest smutne.

4. ___ panowie są zaskoczeni, bo to nowa informacja.

Oefening 2: Herschrijf de zinnen

Instructie: Przekształć zdania, zastępując wskazujące zaimki według odległości i rodzaju: blisko → ten/ta/to/ci/te; dalej → tamten/tamta/tamto/tamci/tamte (przykład: „To jest książka.” → „Ta książka jest moja.”).

Vertaling tonen/verbergen Toon/verberg hints

To jest mój długopis. (blisko, r. męski)

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
Ten długopis jest mój.
(Ten długopis jest mój.)
To jest moja kawa. (blisko, r. żeński)

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
Ta kawa jest moja.
(Ta kawa jest moja.)
To jest moje biuro. (blisko, r. nijaki)

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
To biuro jest moje.
(To biuro jest moje.)
To są moi koledzy. (blisko, liczba mnoga, r. męski osobowy)

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
Ci koledzy są moi.
(Ci koledzy są moi.)
To są moje klucze. (dalej, liczba mnoga)

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
Tamte klucze są moje.
(Tamte klucze są moje.)
To jest mój autobus. (dalej, r. męski)

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
Tamten autobus jest mój.
(Tamten autobus jest mój.)

Oefening 3: Grammatica in actie

Instructie: In de paragrafen geeft u personen aan en beschrijft u hun gevoelens en redenen.

Vertaling tonen/verbergen

Situatie

W biurze po spotkaniu opisujecie emocje kolegów i klientów zdalnie.

Bespreek

Kto jest dziś szczęśliwy, a kto zdenerwowany? Dlaczego? (Wie is vandaag gelukkig en wie is nerveus/boos? Waarom?)
Która osoba jest blisko, a która dalej? Co teraz robi (uśmiecha się, płacze)? (Wie staat dichtbij en wie verder weg? Wat doet die persoon nu (glimlacht, huilt)?)

Nuttige woorden en uitdrukkingen

Ten kolega jest zdenerwowany i przeprasza. (Die collega is geïrriteerd en biedt zijn excuses aan.)
Ta klientka jest szczęśliwa i uśmiecha się. (Die klant is gelukkig en glimlacht.)
Tamten kolega jest wściekły i myśli o problemie. (Die andere collega is woedend en piekert over het probleem.)

Gebruik in gesprek

ten/ta/to (ten/ta/to)
ci/te (ci/te)
tamten/tamta/tamto (tamten/tamta/tamto)