Zgoda imiesłowu przeszłego

Accord du participe passé

Accordez selon ce que le mot reprend : je l’ai prévu, entendue chanter, fait réparer, coûté.

(Odmień zgodnie z tym, do czego odnosi się wyraz: je l’ai prévu, entendue chanter, fait réparer, coûté.)

Wyjaśnienie nauczyciela

O co chodzi: zgoda imiesłowu przeszłego (participe passé) z „avoir”

W zdaniach typu que + passé composé pytanie brzmi: czy „que” jest COD (dopełnieniem bliższym) samego imiesłowu?

Jeśli tak → imiesłów przeszły uzgadnia się (rodzaj/liczba).
Jeśli nie (bo „que” odnosi się do całej sytuacji / innej części zdania) → imiesłów bez zgody.

Szybki test w 10 sekund: „Co dokładnie zrobiłem/usłyszałem?”

Znajdź imiesłów: entendu, fait, coûté, passé, eu…
Zadaj pytanie do tego imiesłowu: qui ? / quoi ?
Sprawdź, czy odpowiedź = to, co stoi przed czasownikiem (często „que”).

Uwaga praktyczna: w wielu zdaniach z verbe + infinitif „que” jest COD, ale… nie zawsze COD imiesłowu. I to jest sedno.

Verbe + infinitif: kiedy jest zgoda, a kiedy nie?

Przy czasownikach typu entendre / voir / laisser / faire + bezokolicznik rozróżnij, czy „que” jest osobą/ rzeczą, która wykonuje bezokolicznik.

Zgoda (que = „kogo” usłyszałem/zobaczyłem?)

La technicienne que j’ai entendue parler.

Co usłyszałem? Techniczkę (jak mówi). → COD imiesłowu entendue.

Brak zgody (que = „co” było robione? ale COD jest bezokolicznik)

La chaudière que j’ai entendu réparer.

Co usłyszałem? Sam fakt naprawy / dźwięk naprawiania. COD dla „entendre” jest tu raczej propozycja (re9parer la chaudière), a nie „chaudière” jako obiekt „entendre”.

Jeśli „que” jest wykonawcą bezokolicznika (kto coś robi) → zwykle zgoda.
Jeśli „que” jest obiektem bezokolicznika (co jest naprawiane/zmieniane) → często brak zgody z czasownikiem typu entendre/voir.

Wyjątek, który warto zapamiętać: „faire” + infinitif

Po faire + bezokolicznik imiesłów fait jest nieodmienny, nawet gdy „que” stoi przed nim.

Les prises que j’ai fait remplacer. ✅
~~Les prises que j’ai faites remplacer.~~ ❌

Myśl skrótowa: „kazałem/zleciłem zrobić” → fait zostaje zawsze takie samo.

„Coûter”, „passer”, „travailler”: zgoda zależy od znaczenia „ilości”

Te czasowniki zachowują się inaczej, gdy mówią o ilości / czasie / koszcie.

coûter = koszt/kwota → zwykle bez zgody	La somme que cela a coûté. ✅ To kosztowało (ile?) → traktuj jak wartość/ilość.
coûter w liczbie mnogiej (np. „wysiłki” jako ilość) → możliwa zgoda	Les efforts que cela a coûtés. ✅
passer = „spędzić (czas)” → często zgoda z „des heures/jours”	Les heures qu’il a passées à remplir les formulaires. ✅
travailler + określona ilość czasu → zwykle bez zgody	Trois heures qu’il a travaillé. ✅

Wskazówka: jeśli wyrażenie czasu jest „ramą” (np. trois heures jako miara), francuski często traktuje to jak okolicznik → brak zgody.

Konstrukcje bezosobowe: „que” nie jest COD imiesłowu

Gdy zdanie ma il y a eu…, „que” odnosi się do istnienia faktu, a nie do obiektu działania.

Les problèmes qu’il y a eu. ✅ (zawsze eu)

„Que” = cała sytuacja (a nie rzecz): brak zgody

Częsty przypadek na B2: le lub que może „streszczać” całe zdanie/zdarzenie. Wtedy imiesłów zostaje nieodmienny.

La réunion s’est mieux passée que je l’avais prévu. ✅

Co przewidywałem? Nie „la réunion” jako rzecz, tylko jak przebiegnie (cały przebieg).

Autokorekta: 5 pytań kontrolnych

Czy mam avoir + imiesłów? Jeśli nie, te reguły mogą nie pasować.
Czy przed imiesłowem stoi que (albo le/la/les)? Jeśli nie, zwykle brak zgody.
Czy „que” odpowiada na qui ? / quoi ? względem imiesłowu?
Czy mam konstrukcję faire + infinitif? → fait zawsze bez zgody.
Czy to przypadkiem ilość/czas/koszt albo konstrukcja bezosobowa? → często brak zgody.

Gdy przed czasownikiem stoi dopełnienie bliższe (COD: qui ?, quoi ?) i „le” odnosi się do całego zdania, imiesłów czasu przeszłego nie uzgadnia się. La réunion s’est mieux passée que je l’avais prévu. (Il = que la réunion se passerait).
Uzgadnia się imiesłów czasu przeszłego z dopełnieniem postawionym przed czasownikiem, jeśli to dopełnienie jest COD tego imiesłowu.

Verbe + infinitif (Czasownik + bezokolicznik)	La technicienne que j'ai entendue parler (Techniczka, którą słyszałem/słyszałam, jak mówiła)
	La chaudière que j'ai entendu réparer (Kocioł, który kazałem naprawić / który poleciłem naprawić)
	La chaudière que j'ai entendu réparer (Kocioł, który kazałem naprawić / który poleciłem naprawić)
	Les prises que j'ai fait remplacer (Gniazdka, które kazałem/kazałam wymienić)
	Le robinet qu'il a voulu changer (Kran, który on chciał wymienić)
Quantité (Ilość)	Les efforts que cela a coûtés (Wysiłki, które to kosztowało)
	La somme que cela a coûté (Kwota, którą to kosztowało)
	Les heures qu'il a passées (Godziny, które spędził)
	Trois heures qu'il a travaillé (Trzy godziny, które pracował)
Impersonnel (Bezosobowe)	Les problèmes qu'il y a eu (Problemy, które wystąpiły)

Wyjątki!

Imiesłów czasu przeszłego czasownika faire po którym występuje bezokolicznik, nie uzgadnia się: La voiture qu'il a voulu démarrer.

Ćwiczenie 1: Wielokrotny wybór

Instrukcja: Wybierz poprawną odpowiedź

1. Les prises que vous avez ___ remplacer ne sont pas couvertes par la garantie.

2. La technicienne que j’ai ___ expliquer la panne a tout de suite repéré le disjoncteur défectueux.

3. La somme que cette intervention a ___ dépasse le devis initial, malgré la garantie.

4. La réparation de la chaudière s’est mieux passée que je l’avais ___.

Ćwiczenie 2: Przepisz zwroty

Instrukcja: Réécrivez chaque phrase en une proposition relative avec « que » et accordez correctement le participe passé (accord ou pas) selon les cas : verbe + infinitif, quantités (coûter / passer / travailler) et constructions impersonnelles. Exemple : J’ai entendu réparer la chaudière. → La chaudière que j’ai entendu réparer.

Pokaż/Ukryj tłumaczenie Pokaż/Ukryj podpowiedzi

J’ai entendu parler la technicienne au téléphone.

⇒ ____________________________________________________________________________________________________ Przykład
La technicienne que j’ai entendue parler au téléphone.
(Techniczka, którą słyszałem, jak rozmawiała przez telefon.)
J’ai entendu réparer la chaudière ce matin.

⇒ ____________________________________________________________________________________________________ Przykład
La chaudière que j’ai entendu réparer ce matin.
(Kocioł, który słyszałem, jak dziś rano naprawiano.)
J’ai fait remplacer les prises dans le couloir.

⇒ ____________________________________________________________________________________________________ Przykład
Les prises que j’ai fait remplacer dans le couloir.
(Gniazdka, które kazałem wymienić na korytarzu.)
Cette rénovation m’a coûté une somme énorme.

⇒ ____________________________________________________________________________________________________ Przykład
La somme que cette rénovation m’a coûtée était énorme.
(Suma, którą ten remont mnie kosztował, była ogromna.)

Ćwiczenie 3: Wielokrotny wybór

Instrukcja: Wybierz poprawne zdanie.