Wensen uitdrukken met de onvoltooid verleden tijd

1. Wanneer gebruik je zinnen met ‘… maar …’ voor wens of spijt?

• Je gebruikt deze vorm als iets niet (meer) kan, maar je het toch zou willen.
• Of als je spijt hebt van iets in het verleden.

Je kijkt dus niet naar een echte situatie, maar naar een denkbeeldige of onmogelijke situatie.

• Wens nu / in de toekomst:
  Was het maar zomervakantie. (Het is nu geen zomervakantie.)
• Spijt over het verleden:
  Had ik maar meer gespaard. (Ik heb niet genoeg gespaard.)

2. De vaste beginstukjes: Had ik maar, Was het maar, Kon ik maar …

Heel vaak begint de zin met een vast blokje woorden + maar.

Zie deze beginstukjes als één blok. Daar verander je in de praktijk bijna niets aan.

3. Welke tijd gebruik je na ‘maar’?

Na deze blokjes gebruik je de verleden tijd. Er zijn twee mogelijkheden.

1. Onvoltooid verleden tijd (OVT) voor een wens over nu of de toekomst.

   • At ik maar gezonder, dan was ik slanker.
     (Ik eet nu niet gezond; ik wens een andere situatie nu.)
   • Kon ik maar online betalen.
     (Nu kan ik dat niet.)

2. Voltooid deelwoord (zoals bij het perfectum) voor spijt over een afgeronde actie in het verleden.

   • Had ik maar beter geluisterd.
   • Hadden we maar gewacht met tekenen.

Let op: de vorm lijkt op het perfectum (hebben/zijn + voltooid deelwoord), maar hier staat het hulpwerkwoord in de verleden tijd:

• Ik heb geluisterd. (feit in het verleden)
• Had ik maar geluisterd. (spijt over het verleden)

4. Woordvolgorde: waar komt ‘maar’?

Een veelgemaakte fout is de plek van maar. De regel is eenvoudig:

• maar staat direct na het werkwoord in het beginblokje.

5. Eén zin of twee delen met ‘dan’?

Vaak heeft de zin twee delen:

1. Het wens-/spijtdeel (met ‘maar’).
2. Het gevolg (vaak met dan).

• Had ik maar meer geld, dan kon ik mijn huur betalen.
• At ik maar wat gezonder, dan was ik slanker.

In spreektaal kun je het tweede deel ook weglaten als het duidelijk is:

• Had ik maar meer geld. (Het gevolg is vanzelf duidelijk.)

6. Typische fouten en hoe je ze voorkomt

• Fout 1: Tegenwoordige tijd gebruiken

  • Wist ik maar hoe ik veilig online kan betalen.
  • Gebruik verleden tijd: Wist ik maar hoe ik veilig online kon betalen.

• Fout 2: Infinitief i.p.v. voltooid deelwoord

  • Hadden we maar eerder onze documenten controleren.
  • Correct: Hadden we maar eerder onze documenten gecontroleerd.

• Fout 3: Verkeerde volgorde van bijwoorden

  • Hadden we maar onze documenten al gecontroleerd eerder.
  • Meer natuurlijk: Hadden we maar eerder onze documenten gecontroleerd.

7. Stappenplan om zelf een wens- of spijtzin te maken

1. Kies: wens nu of spijt over het verleden?

   • Wens nu/toekomst → gebruik OVT (kon, wist, at, was …).
   • Spijt verleden → gebruik had(den) + voltooid deelwoord.

2. Kies een beginblokje dat past bij de betekenis:

   • Had ik maar … (algemeen / bezit / situatie)
   • Was het maar … (weer, tijd, dag)
   • Kon ik maar … (vaardigheid / mogelijkheid)
   • Wist ik maar … (informatie)

3. Schrijf de rest van de zin in de juiste vorm:

   • Nu/toekomst: Kon ik maar meer sparen.
   • Verleden spijt: Had ik maar meer gespaard.

4. Eventueel: voeg een gevolg toe met dan.

   • …, dan was ik niet zo gestrest.

8. Korte zelfcheck: begrijp ik het?

• Kan ik uit mijn hoofd drie beginblokjes opschrijven? (bijv. Had ik maar …, Was het maar …, Kon ik maar …)
• Kan ik uitleggen wat het verschil is tussen:
  • Ik heb gespaard. (feit)
  • Had ik maar gespaard. (spijt)
• Let ik erop dat na deze blokjes altijd een verleden tijd komt?
• Controleer ik of maar direct achter het werkwoord staat? (Had ik maar …)

Kun je deze vragen met ‘ja’ beantwoorden? Dan kun je deze zinnen zelfstandig herkennen en zelf formuleren.