Zelfstandig gebruik van aanwijzende voornaamwoorden

Deze / dit / die / dat: snel kiezen

Je kiest in 2 stappen:

1. Afstand: dichtbij (hier) of veraf (daar)
2. Woordsoort: de-woord of het-woord

Wanneer gebruik je ze? (aanwijzen, vergelijken, kiezen)

• Dichtbij = in je hand, op je scherm, bij jou in de buurt: deze map, dit rapport
• Veraf = verder weg, aan de andere kant, niet hier: die auto, dat gebouw
• Ook figuurlijk (in een gesprek/tekst):
  Dit voorstel (waar we nu over praten) vs. dat voorstel (eerder genoemd / andere optie)

Zelfstandig gebruiken: als je het zelfstandig naamwoord weglaat

Je mag het zelfstandig naamwoord weglaten als het duidelijk is wat je bedoelt.

• Met zelfstandig naamwoord: Vind je deze jas mooi of die jas?
• Zonder zelfstandig naamwoord: Vind je deze mooi of die?

Let op: de keuze (deze/dit/die/dat) blijft afhangen van het woord dat je weglaat.

• de stoel → deze/die: Neem deze.
• het document → dit/dat: Ik bedoel dat.

Na een voorzetsel: dit is vaak de valkuil

Na een voorzetsel kun je het aanwijzend voornaamwoord ook zelfstandig gebruiken.

• In dit verblijf zitten leeuwen, en in deze de tijgers.
• Op dat kantoor werken accountants; op dit werken consultants.

Check jezelf: waar verwijst het naar?

• in deze = in deze (ruimte/kooi/afdeling) → dus het weggelaten woord is een de-woord
• in dit = in dit (gebouw/rapport/plan) → dus het weggelaten woord is een het-woord

Opsommingen: “een paar van deze” en “wat van die”

Bij hoeveelheden kun je verwijzen zonder alles te herhalen.

• Neem een paar van deze en wat van die.
• We behandelen deze punten vandaag; die doen we volgende week.

Tip: vaak gaat het hier om meervoud of meerdere dingen tegelijk, maar de keuze blijft: de-woord → deze/die, het-woord → dit/dat.

Snelle zelfcheck (3 vragen)

1. Welk zelfstandig naamwoord bedoel ik? (ook als ik het weglaat)
2. Is het een de-woord of het-woord?
3. Is het dichtbij of veraf (letterlijk of figuurlijk)?

Kun je op alle drie antwoorden? Dan kies je bijna altijd meteen de juiste vorm.