Onregelmatige voltooid deelwoorden

Wanneer gebruik je het perfectum?

Het perfectum gebruik je om te zeggen dat iets al gebeurd is (afgerond verleden).

• Vandaag / net / al / nog niet: Ik heb al gebeld.
• Gisteren / vorige week kan ook: Ik ben gisteren naar de huisarts gegaan.

De bouw: hulpwerkwoord + voltooid deelwoord

Formule:

• hebben/zijn + voltooid deelwoord

Welk hulpwerkwoord: hebben of zijn?

• hebben: bij de meeste werkwoorden (actie/handeling).
  Ik heb gezocht. Zij heeft gekocht. Wij hebben nagedacht.
• zijn: vaak bij beweging of verandering/toestand.
  Hij is gegaan. Wij zijn geweest.

Let op: gaan en zijn krijgen in het perfectum bijna altijd zijn.

Onregelmatige voltooid deelwoorden: wat is anders?

Bij onregelmatige werkwoorden werkt de “normale” regel (ge- + stam + -d/-t) vaak niet.

• De stam/klinker kan veranderen: denken → gedacht
• De eindklank is niet voorspelbaar: brengen → gebracht
• Soms lijkt het deelwoord op een vaste vorm die je gewoon moet onthouden: doen → gedaan

Veelgemaakte fouten (en snelle correctie)

• Extra letters toevoegen: gegaant → gegaan
• Verkeerde spelling: gehoort → gehoord
• Verkeerd werkwoord (andere betekenis): Ik heb mijn paspoort aangegeven. → Ik heb mijn paspoort bij de politie opgegeven.
• Zonder “naar” bij luisteren: De agent heeft mijn verhaal goed geluisterd. → De agent heeft goed naar mijn verhaal geluisterd.

Woordvolgorde: waar staat het voltooid deelwoord?

• In een gewone zin staat het voltooid deelwoord meestal achteraan.
  Ik heb mijn sleutel in mijn tas gezocht.
• Bij twee werkwoorden komt het deelwoord ook vaak aan het einde.
  Ik heb hem niet teruggekregen.

Zelfcheck in 10 seconden

1. Kies het juiste hulpwerkwoord: hebben of zijn?
2. Pak het juiste voltooid deelwoord (onregelmatig = uit je lijst/taalgevoel).
3. Zet het voltooid deelwoord achteraan in de zin.

Controlezin: Klinkt het natuurlijk? Bijvoorbeeld: Ik ben gegaan (niet: ik heb gegaan).