A2.34 - Met pensioen gaan

Nevenschikkende en onderschikkende voegwoorden

Nevenschikkende en onderschikkende voegwoorden

oegwoorden verbinden zinnen of woorden, zoals en, maar, als, dat, om en meer.

1) Twee soorten voegwoorden: wat gebeurt er met de woordvolgorde?

De belangrijkste keuze is: nevenschikkend of onderschikkend. Dat bepaalt waar het werkwoord staat.

Categorie Wat verbind je? Woordvolgorde (kort)
Nevenschikkend
en, maar, of, want		 Twee hoofdzinnen (gelijkwaardig) Werkwoord blijft op plek 2 (in beide delen)
Onderschikkend
als, omdat, dat, of		 Hoofdzin + bijzin (extra info) Werkwoord naar het einde van de bijzin
+ te + infinitief
om, zonder		 Doel / manier (geen persoonsvorm) om/zonder + te + infinitief

2) Nevengeschikt: en / maar / of / want (werkwoord = plek 2)

Bij nevenschikking blijft elk deel een normale hoofdzin.

  • en = optellen: Ik ga met pensioen en ik geniet van mijn vrije tijd.
  • maar = tegenstelling: Ik mag met pensioen, maar ik wil nog niet stoppen.
  • of = keuze: Ga je straks wandelen of blijf je thuis?
  • want = reden (uitleg): Ik mail HR, want ik wil duidelijkheid.

Let op: bij want staat het werkwoord dus niet achteraan.

Ik mail HR, want ik info over mijn pensioen wil.
Goed: Ik mail HR, want ik wil info over mijn pensioen.

3) Ondergeschikt: als / omdat / dat / of (werkwoord naar het einde)

Na een onderschikkend voegwoord begint een bijzin. In die bijzin gaat de persoonsvorm naar het einde.

Voegwoord Betekenis Voorbeeld (bijzin)
als voorwaarde / tijd … als je met pensioen bent.
omdat reden (feit) … omdat ik het financieel goed heb geregeld.
dat inhoud (wat je hoopt/zegt/denkt) Ik hoop dat alles snel rond is.
of indirecte vraag Ik vraag of je al een datum hebt.

4) Bijzin vooraan? Dan in de hoofdzin: werkwoord meteen

Als je met de bijzin begint, komt daarna de hoofdzin. Dan staat het werkwoord in de hoofdzin direct na de komma.

  • Goed: Als ik met pensioen ben, ga ik meer reizen.
  • Fout: Als ik met pensioen ben, ik ga meer reizen.

5) Om / zonder + te + infinitief: geen persoonsvorm

Met om en zonder kun je een doel of manier geven, met een infinitief.

  • om te = doel: Ik ga met pensioen om te rusten.
  • zonder te = niet/zonder dat: Je kunt niet met pensioen zonder een plan te maken.

Let op: er staat geen onderwerp tussen om/zonder en te.

Ik ga met pensioen om ik te rusten.
Goed: Ik ga met pensioen om te rusten.

6) Snelle zelfcheck (2 stappen)

  1. Welke soort voegwoord?
    • en/maar/of/want → hoofdzin-woordvolgorde (werkwoord plek 2)
    • als/omdat/dat/of → bijzin (werkwoord achteraan)
    • om/zonder → om/zonder + te + infinitief
  2. Staat de bijzin vooraan?
    • Ja → na de komma meteen het werkwoord: …, ga ik…
    • Nee → normale hoofdzin: Ik ga…, omdat ik…
  1. Bij nevenschikkende voegwoorden staat het werkwoord op de tweede plaats.
  2. Bij onderschikkende voegwoorden komt het werkwoord helemaal achteraan.
CategorieVoegwoordenVoorbeeldzin
Nevenschikkende voegwoordenen
maar
of
want		Ik ga met pensioen en ik geniet van mijn vrije tijd.
Ik mag met pensioen, maar ik wil dit nog niet.
Wil je straks naar het strand of zwembad?
Ik ga met pensioen want ik heb lang gewerkt.
Onderschikkende voegwoordenals
dat
of
omdat		Wat ga je doen als je met pensioen bent?
Ik hoop dat ik gauw op pensioen mag.
Ik vraag hem of hij vrijwilligerswerk doet.
Ik ga men pensioen omdat ik oud ben.
Voegwoorden + te + infinitiefom
zonder		Piet gaat met pensioen om te rusten.
Je kan niet met pensioen zonder een risico te nemen.

Oefening 1: Meerkeuze

Instructie: Kies het juiste antwoord

Je correcties ophalen... Sluit deze pagina nog niet.

1. Je kunt met pensioen gaan, ___ je kunt ook nog een jaar blijven werken.


2. Ik ga vrijwilligerswerk doen ___ ik actief wil blijven.


3. Kunt u mij vertellen ___ ik recht heb op een uitkering na mijn pensioen?


4. Ik ga met pensioen ___ meer van mijn vrije tijd te genieten.


Oefening 2: Herschrijf de zinnen

Instructie: Voeg de twee zinnen samen tot één zin met het voegwoord in de haakjes. Let op de woordvolgorde: bij en/maar/of/want staat het werkwoord op plaats 2; bij als/dat/of/omdat staat het werkwoord achteraan; bij om/zonder gebruik je om/zonder + te + infinitief.

Je correcties ophalen... Sluit deze pagina nog niet.

Toon/verberg hints
  1. Hint Hint (omdat) Ik ga met pensioen. Ik heb lang gewerkt.
    ⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
    Ik ga met pensioen omdat ik lang gewerkt heb.
  2. Hint Hint (maar) Ik mag met pensioen. Ik wil nog niet stoppen met werken.
    ⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
    Ik mag met pensioen, maar ik wil nog niet stoppen met werken.
  3. Hint Hint (als) Je gaat met pensioen. Wat ga je dan doen?
    ⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
    Wat ga je doen als je met pensioen bent?
  4. Hint Hint (omdat) Ik blijf nog even werken. Ik ben nog niet klaar met mijn project.
    ⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
    Ik blijf nog even werken omdat ik nog niet klaar ben met mijn project.

Geschreven door

Deze inhoud is ontworpen en beoordeeld door het coLanguage pedagogisch team. Over coLanguage

Profile Picture

Kato De Paepe

Zakendoen en talen

KdG University of Applied Sciences and Arts Antwerp

University_Logo

Laatst bijgewerkt:

vrijdag, 01/05/2026 11:51