De gebiedende wijs gebruikt de volgorde werkwoord, onderwerp, rest, met voorbeelden als Ga zitten, Doe het raam open.
- Negatief: Werkwoord + (onderwerp) + niet/geen + rest.
- Bij 'u' en 'jullie': onderwerp op 2e plaats verplicht.
| 1e plaats (1e plaats) Werkwoord (Werkwoord) | 2e plaats (2e plaats) Onderwerp (nderwerp) | 3e plaats (3e plaats) Rest (Rest) |
|---|---|---|
| Werk | - | samen! |
| Gaat | u | naar binnen! |
| Helpen | jullie | mij! |
Uitzonderingen!
- Er is vaak geen onderwerp in affirmatieve zinnen met 'jij'.
Oefening 1: Woordvolgorde in gebiedende wijs
Instructie: Vul het juiste woord in.
Help, Doen, Helpen, Communiceer, Blijft, Houd, Ga
1.
Helpen:
... jullie jullie teamgenoot bij een fout.
(Helpen jullie jullie teamgenoot bij een fout.)
2.
Blijven:
... u rustig en werkt u samen met het team.
(Blijft u rustig en werkt u samen met het team.)
3.
Helpen:
... je werknemer bij het verbeteren van de communicatie.
(Help je werknemer bij het verbeteren van de communicatie.)
4.
Ophouden:
... op met praten tijdens het overleg.
(Houd op met praten tijdens het overleg.)
5.
Meedoen:
... jullie mee met het creatieve teamwerk van vandaag.
(Doen jullie mee met het creatieve teamwerk van vandaag.)
6.
Gaan:
... nu zitten en luister goed naar je teamgenoot.
(Ga nu zitten en luister goed naar je teamgenoot.)
7.
Communiceren:
... duidelijk als je iets niet begrijpt.
(Communiceer duidelijk als je iets niet begrijpt.)
8.
Gaan:
... niet weg zonder overleg.
(Ga niet weg zonder overleg.)
Oefening 2: Meerkeuze
Instructie: Kies in elke groep de correcte gebiedende wijszin.
1.
Als je 'jij' erbij zet, klinkt het geen gebiedende wijs maar een mededeling of vraag. De gebiedende wijs gebruikt meestal: "Stuur hem morgen de nieuwe planning."
Onjuiste woordvolgorde en ontbrekende vervoeging: het werkwoord hoort vooraan en zou 'stuur' moeten zijn. In de gebiedende wijs begint de zin met het werkwoord: "Stuur hem morgen de nieuwe planning."
2.
Bij de beleefde vorm 'u' krijgt het werkwoord een -t en staat het onderwerp na het werkwoord: "Maakt u geen zorgen...". "Maak u geen zorgen" mist de -t.
Dit is een mededeling (onderwerp eerst), geen gebiedende wijs. De gebiedende wijs begint met het werkwoord: "Maakt u geen zorgen..."
3.
Als je 'jij' gebruikt na het werkwoord wordt het geen gebiedende wijs maar een mededeling of vraag. De normale gebiedende vorm is: "Stuur het rapport vandaag niet naar de klant."
'Niet' staat hier op de verkeerde plaats. In de negatieve gebiedende wijs komt 'niet' na het lijdend voorwerp en de tijdsbepaling: "Stuur het rapport vandaag niet naar de klant."
4.
Bij 'jullie' hoort in de gebiedende wijs meestal het werkwoord voorop of een andere constructie: "Helpen jullie mij..." is onhandig; beter is: "Helpt u mij even..." (formeel) of "Willen jullie mij even helpen...?" als beleefde vraag.
Onderwerp staat vooraan en de combinatie 'jullie helpt' is grammaticaal onjuist (het moet 'jullie helpen'). Dit is daarom geen gebiedende wijs maar een foutieve mededeling.
Oefening 3: Herschrijf de zinnen
Instructie: Herschrijf de zinnen in de gebiedende wijs (bevel). Let op de volgorde: werkwoord – (onderwerp) – rest. Gebruik bij ontkenningen: werkwoord – (onderwerp) – niet/geen – rest. Voorbeeld: Jij maakt de deur open. → Maak de deur open! / Jullie maken de deur niet open. → Maak de deur niet open!
-
Jij gaat nu naar binnen.
-
U maakt het rapport vandaag af.
-
Jullie praten niet zo hard in de vergaderruimte.
-
Jij helpt je collega met de presentatie.
-
U zet de computer niet uit.
-
Jullie sturen geen lange e-mails.
