Woordvolgorde in gebiedende wijs

De gebiedende wijs gebruikt de volgorde werkwoord, onderwerp, rest, met voorbeelden als Ga zitten, Doe het raam open.

Uitleg van de docent

Wanneer gebruik je de gebiedende wijs?

Opdracht / instructie: Kom binnen.
Advies (vriendelijk maar duidelijk): Neem even pauze.
Waarschuwing: Kijk uit.

De zin voelt vaak kort en direct: je zegt wat iemand moet doen.

Basisregel: het werkwoord staat vooraan

Affirmatief (positief): Werkwoord + rest.

Werk samen!
Open het raam.
Lees dit document even door.

Twijfel je? Kijk naar positie 1: staat het werkwoord helemaal vooraan?

Met ‘jij/je’: onderwerp meestal weglaten

Meestal zonder onderwerp: Stuur mij het verslag vandaag.
Met extra nadruk (kan wel): Stuur jij het vandaag, oké?

In instructies klinkt jij/je vaak onnodig of te scherp. Laat het dus meestal weg.

Met ‘u’ en ‘jullie’: onderwerp op plek 2 is verplicht

Bij formeel (u) en meervoud (jullie) zet je het onderwerp direct na het werkwoord.

1e plaats	2e plaats	rest
Gaat	u	naar binnen.
Helpen	jullie	mij even?

Dus niet: ~~U gaat naar binnen.~~ (dat is een gewone mededeling)
En niet: ~~Gaat naar binnen.~~ (klinkt onvolledig zonder ‘u’)

Negatief: ‘niet’ of ‘geen’ staat vroeg in de zin

Negatief: Werkwoord + (onderwerp) + niet/geen + rest.

Kom niet te laat.
Werk niet alleen.
Maak geen fouten.
Neem geen koffie mee naar de vergaderzaal.

Keuze: gebruik niet bij een werkwoord/activiteit, en geen bij een zelfstandig naamwoord zonder lidwoord.

niet: Rook niet hier.
geen: Rook geen sigaretten hier.

Let op scheidbare werkwoorden: splits aan het eind

Vul dit formulier in.
Doe het raam open.
Neem je laptop mee.

In de gebiedende wijs staat het hoofdwerkwoord vooraan en het deeltje meestal aan het eind.

Snelle zelfcheck (voor je op ‘controle’ klikt)

Begint de zin met het werkwoord?
Is het u/jullie? Zet het onderwerp dan op plek 2.
Is de zin negatief? Zet niet/geen direct na werkwoord (of na onderwerp).
Heb je een scheidbaar werkwoord? Staat het deeltje achteraan?

Mini-overzicht: zo klinkt het natuurlijk op het werk

Direct: Stuur het overzicht vandaag.
Beleefd met ‘u’: Stuurt u mij de planning voor maandag?
Team: Check jullie de cijfers nog één keer.
Negatief: Maak geen aannames; check de bron.

Negatief: Werkwoord + (onderwerp) + niet/geen + rest.
Bij 'u' en 'jullie': onderwerp op 2e plaats verplicht.

1e plaats Werkwoord	2e plaats Onderwerp	3e plaats Rest
Werk	-	samen!
Gaat	u	naar binnen!
Helpen	jullie	mij!

Uitzonderingen!

Er is vaak geen onderwerp in affirmatieve zinnen met 'jij'.

Oefening 1: Meerkeuze

Instructie: Kies het juiste antwoord

1. ___ op tijd naar het overleg, alsjeblieft.

2. ___ even naar binnen, we beginnen nu.

3. ___ mij met de communicatie in het team?

4. ___ fout in het verslag.

Oefening 2: Herschrijf de zinnen

Instructie: Herschrijf de zinnen als een opdracht (gebiedende wijs). Gebruik de juiste woordvolgorde. Bij negatieve zinnen: werkwoord + (onderwerp) + niet/geen + rest. Geef bij formele opdrachten 'u' of 'jullie' op de tweede plaats.

Toon/verberg hints

Je moet het raam open doen.

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
Doe het raam open.
Je mag niet te laat komen.

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
Kom niet te laat.
U moet dit formulier invullen.

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
Vult u dit formulier in.
U mag hier niet roken.

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
Rookt u hier niet.