Indirecte rede

Wanneer gebruik je dat en wanneer of?

• Dat = je geeft een mededeling door (geen vraag).
• Of = je geeft een ja/nee-vraag door (gesloten vraag).

Stap-voor-stap: zo maak je indirecte rede

1. Stap 1: Kijk: is het een mededeling of een ja/nee-vraag?

   • Mededeling → dat
   • Ja/nee-vraag → of

2. Stap 2: Zet de zin achter dat/of in een bijzinvolgorde.

   In een bijzin staat het werkwoord meestal aan het eind.

   • “Het systeem werkt.” → … dat het systeem werkt.
   • “Het project is af.” → … dat het project af is.
   • “Is het project af?” → … of het project af is.

3. Stap 3: Controleer de tijd (nu of verleden).

Werkwoordstijd: wat verandert er (en wat niet)?

• Als de hoofdzin in de tegenwoordige tijd staat, blijft de bijzin meestal ook in de tegenwoordige tijd.

  • Hij zegt dat hij de documenten opstuurt.

• Als de hoofdzin in de verleden tijd staat, zet je de bijzin ook in de verleden tijd.

  • Hij zei dat hij de documenten opstuurde.
  • Zij vroeg of de tekst duidelijk was.

Veelgemaakte fouten (met snelle correctie)

• Fout 1: of gebruiken bij een mededeling

  Hij zegt of hij het verslag afmaakt.
  Hij zegt dat hij het verslag afmaakt.

• Fout 2: woordvolgorde van een vraag laten staan

  Ze vraagt of is het project af.
  Ze vraagt of het project af is.

• Fout 3: verleden tijd in de hoofdzin, maar niet in de bijzin

  Hij zei dat hij het verslag afmaakt.
  Hij zei dat hij het verslag afmaakte.

Snelle zelfcheck (30 seconden)

1. Is het origineel een ja/nee-vraag? → dan of.

2. Is het een mededeling? → dan dat.

3. Staat je werkwoord in de bijzin aan het eind?

4. Staat de hoofdzin in het verleden? → bijzin ook in het verleden.