Samengestelde zelfstandige naamwoorden

Een samengesteld zelfstandig naamwoord bestaat uit twee of meer woorden.

Uitleg van de docent

Samengestelde zelfstandige naamwoorden: één woord maken

Een samenstelling = 2 (of meer) zelfstandige naamwoorden die samen één nieuw zelfstandig naamwoord vormen.

Schrijf je het als één begrip? Dan schrijf je het meestal ook aan elkaar.
Het laatste deel is het hoofdwoord: dat bepaalt vaak wat het is en ook de/het.

Wat bedoel je?	Los geschreven	Als samenstelling
een bel bij de deur	de bel bij de deur	de deurbel
een plein van het dorp	het plein in het dorp	het dorpsplein

Stap-voor-stap: zo bouw je de samenstelling

Kies het hoofdwoord (meestal het 2e woord): wat is het?
plein, stal, wei, hok
Zet het eerste woord ervoor: waar/van wie/waarvoor?
dorp + plein
Controleer of je een tussenvoegsel nodig hebt: geen, -s of -en.
Schrijf alles aan elkaar: dorpsplein, paardenwei.

Tussenvoegsel kiezen: geen, -s of -en (praktische check)

Er is geen perfecte “rekentruc”. Dit helpt je om snel de meest gebruikelijke vorm te kiezen.

1) Geen tussenvoegsel bij veel korte, directe combinaties:
boerderij + deur = boerderijdeur
deur + bel = deurbel
2) -s komt vaak voor bij woorden zoals dorp → dorps-:
dorp + plein = dorpsplein
3) -en zie je vaak als het eerste woord logisch “meervoud” voelt (meestal dieren/voorwerpen):
paard + wei = paardenwei
hond + hok = hondenhok

Tip: twijfel je? Zoek het woord op of kies de vorm die je het meest bent tegengekomen. Dit is in het Nederlands deels een taalgevoel-regel.

Veelgemaakte fouten (en hoe je ze vermijdt)

Niet los schrijven
~~dorp school~~ → dorpsschool
~~paarden wei~~ → paardenwei
Geen extra -e achteraan (het woord is al compleet)
~~paardenweie~~ → paardenwei
Niet zomaar een tussenletter toevoegen
~~dorpenschool~~ → dorpsschool

Snelle zelfcheck vóór je verdergaat

Druk ik één begrip uit? → dan aan elkaar schrijven.
Wat is het hoofdwoord (laatste deel)? Klopt de/het dan nog?
Klinkt het natuurlijk met geen, -s of -en?
Heb ik per ongeluk een spatie of extra -e geschreven?

Onbepaalde telwoorden: geen extra uitgangen

Woorden zoals veel en een paar blijven meestal onveranderd.

veel → veel schapen (niet: ~~veele~~)
een paar → een paar kippen (niet: ~~paare~~, ~~paaren~~)

Handig om te onthouden: het zijn geen bijvoeglijke naamwoorden, dus je “verbuigt” ze niet met -e.

Een samengesteld zelfstandig naamwoord is een zelfstandig naamwoord dat uit twee of meerdere delen bestaat.
Soms komt er een -s tussen, zoals in dorpsschool.
Soms komt er een -en tussen, zoals in woordenboek.

Samenstellingstype	Individuele woorden	Nieuwe samenstelling
Zonder tussenvoegsel	de boerderij + de deur de deur + de bel	de boerderijdeur de deurbel
-s tussen de delen	het dorp + het plein het varken + de stal	het dorpsplein de varkensstal
-en tussen de delen	de hond + het hok het paard + de wei	het hondenhok de paardenwei

Samenstellingstype

Individuele woorden

Nieuwe samenstelling

Zonder tussenvoegsel

de boerderij + de deur

de deur + de bel

de boerderijdeur

de deurbel

-s tussen de delen

het dorp + het plein

het varken + de stal

het dorpsplein

de varkensstal

-en tussen de delen

de hond + het hok

het paard + de wei

het hondenhok

de paardenwei

Oefening 1: Meerkeuze

Instructie: Kies het juiste antwoord

1. Op onze ________ is er voor de kinderen een groot speelveld naast de koeienstal.

2. In dat dorp is een mooi ________ met een oude molen en een terras.

3. We lopen eerst langs de ________ en daarna naar het nieuwe kippenhok.

4. Kunt u mij meer informatie sturen over wandelroutes in de omgeving van uw ________?

Oefening 2: Meerkeuze

Instructie: Kies de juiste zin met correcte samengestelde zelfstandige naamwoorden of onbepaalde telwoorden. Let goed op veelvoorkomende fouten!

Oefening 3: Herschrijf de zinnen

Instructie: Herschrijf de zinnen door twee losse woorden samen te voegen tot één correct samengesteld zelfstandig naamwoord (gebruik soms -s of -en).

Toon/verberg hints

In het weekend loop ik graag op het plein in het dorp.

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
In het weekend loop ik graag over het dorpsplein.
De stal voor het varken is nieuw en schoon.

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
De varkensstal is nieuw en schoon.
De deur van de boerderij is altijd open.

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
De boerderijdeur is altijd open.
We zitten aan een tafel in de tuin van het hotel.

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
We zitten aan een tuintafel bij het hotel.

Oefening 4: Grammatica in actie

Instructie: Bespreek samen jullie weekendplan en kies drie activiteiten op het platteland.

Situatie

Je plant met een collega een weekendbezoek aan het Nederlandse platteland.

Bespreek

Welke activiteiten willen jullie doen op de boerderij en waarom?
Welke plekken zijn voor jullie belangrijk: dorpsplein, molen of natuurgebied? Leg uit en kies samen drie plekken om te bezoeken en waarom jullie die volgorde kiezen.

Nuttige woorden en uitdrukkingen

de dorpsboerderij, de boerenschuur, het kippenhok
de paardenwei, de varkensstal, de molen
op het dorpsplein, in de natuur, op het platteland

Gebruik in gesprek

samengestelde zelfstandige naamwoorden zonder tussenvoegsel: boerderijdeur, deurbel
samenstellingen met -s of -en: dorpsplein, dorpsbewoner, paardenwei, kippenhok

Samengestelde zelfstandige naamwoorden