Passieve zinnen

De passieve vorm legt de nadruk op het object, bv. ‘De laptop wordt gebruikt’, ‘Het document is geschreven’.

Uitleg van de docent

Wanneer gebruik je de passieve zin?

Je gebruikt de passieve zin als je de actie of het resultaat belangrijker vindt dan wie het doet.

Focus op proces/regel: Het verslag wordt elke dag bijgewerkt.
Focus op resultaat: De e-mails zijn verstuurd.
De uitvoerder is onbekend of onbelangrijk: Er werd gisteren een fout gemeld.

Actief → passief: zo zet je de zin om (stappenplan)

Zoek het werkwoord (wat gebeurt er?): starten, gebruiken, versturen.
Zoek het lijdend voorwerp (wat/wie ondergaat de actie?) → dat wordt het nieuwe onderwerp.
- Actief: Jan start het videogesprek.
- Passief: Het videogesprek wordt gestart.
Kies het juiste hulpwerkwoord: worden (proces) of zijn (resultaat).
Zet het voltooid deelwoord achteraan: gestart, gebruikt, verstuurd, ingevuld.
Wil je de uitvoerder noemen? Voeg toe: door + persoon/instantie (optioneel).
- Het videogesprek wordt gestart (door Jan).

Kies: ‘worden’ of ‘zijn’?

Dit is het punt waar veel cursisten twijfelen. Denk aan het verschil:

worden = de actie is bezig / gebeurt (proces)
zijn = de actie is klaar / het resultaat is er (toestand)

Betekenis	Passief	Voorbeeld
Proces (nu / toen)	wordt/werd + voltooid deelwoord	De verbinding werd steeds verbroken.
Resultaat (klaar)	is/was + voltooid deelwoord	De laptops zijn al verstuurd.

Handige controle: Kun je er “nu gebeurt het” bij denken? → worden. Kun je er “het is klaar” bij denken? → zijn.

De tijd blijft hetzelfde (maar de vorm verandert)

In passief kies je dezelfde tijd als in actief, maar je bouwt hem anders.

Tijd	Passieve vorm	Voorbeeld
Onvoltooid tegenwoordige tijd	wordt / worden + voltooid deelwoord	Het formulier wordt ingevuld.
Onvoltooid verleden tijd	werd / werden + voltooid deelwoord	De uitnodigingen werden verstuurd.
Voltooid tegenwoordige tijd (resultaat)	is / zijn + voltooid deelwoord	De regels zijn aangepast.
Voltooid verleden tijd (resultaat in het verleden)	was / waren + voltooid deelwoord	Het rapport was al verstuurd.

‘Door …’ (wel of niet?)

Weglaten als het vanzelfsprekend is of niet belangrijk:
- Het verslag wordt bijgewerkt.
Wel noemen als je verantwoordelijkheid/bron duidelijk wilt maken:
- Het verslag wordt bijgewerkt door de assistent.
Let op: na door moet een uitvoerder komen (persoon/afdeling/organisatie).
- ~~De e-mails zijn verstuurd door voordat ik arriveerde.~~
- De e-mails zijn verstuurd voordat ik arriveerde.

Zinnen zonder onderwerp: ‘er’ als snelle oplossing

Soms heb je in actief geen handig lijdend voorwerp om onderwerp te maken. Dan gebruik je vaak er.

Actief: Iemand plant morgen een online vergadering.
Passief: Er wordt morgen een online vergadering gepland.

Tip: Dit klinkt natuurlijk in mededelingen, procedures en nieuws.

Veelgemaakte fouten (en hoe je ze voorkomt)

Dubbel hulpwerkwoord
- ~~Het verslag wordt elke dag bijgewerkt door de assistent wordt.~~
- Het verslag wordt elke dag bijgewerkt (door de assistent).
Verkeerd hulpwerkwoord (proces vs resultaat)
- Proces (nu): Het videogesprek wordt gestart.
- Resultaat (klaar): Het videogesprek is gestart.
Tijden mengen
- ~~De documenten worden gehaald door de medewerker werd.~~
- De documenten werden gehaald (door de medewerker).

Snelle zelfcheck (voor je op ‘controleren’ klikt)

Staat er een vorm van worden of zijn?
Staat er een voltooid deelwoord?
Past de betekenis: proces (= worden) of resultaat (= zijn)?
Klopt de tijd: wordt/werd of is/was?
Als er door staat: volgt er een uitvoerder?

Een passieve zin heeft vaak geen onderwerp.
Een passieve zin bevat altijd een vorm van het hulpwerkwoord 'worden'of 'zijn' en een voltooid deelwoord.
In een passieve zin wordt de handelende persoon weergegeven met 'door', die meestal kan worden weggelaten.

Werkwoordstijd	Actief	Passief
onvoltooid tegenwoordige tijd	Jan start het videogesprek.	Het videogesprek wordt gestart (door Jan).
onvoltooid verleden tijd	Hij gebruikte zijn computer nauwelijks.	Zijn computer werd nauwelijks gebruikt (door hem).
voltooid tegenwoordige tijd	Anna heeft het videogesprek afgebroken.	Het videogesprek is afgebroken (door Anna).
voltooid verleden tijd	Ik had het gesprek gestart.	Het gesprek was gestart (door mij).

Oefening 1: Meerkeuze

Instructie: Kies het juiste antwoord

1. Het videogesprek ___ morgen door de manager gestart.

2. De verbinding ___ tijdens de online meeting steeds verbroken.

3. De laptops ___ vorige week al naar de thuiswerkers verstuurd.

4. Alle medewerkers ___ automatisch op het platform aangemeld.

Oefening 2: Meerkeuze

Instructie: Kies de correcte passieve zin. Let erop of de zin de juiste passieve vorm heeft met het hulpwerkwoord 'worden' of 'zijn' en een voltooid deelwoord, en of de zin grammaticaal correct is.

Oefening 3: Herschrijf de zinnen

Instructie: Herschrijf de zinnen in de lijdende vorm (passief) met de juiste tijd (onvoltooid tegenwoordige tijd, onvoltooid verleden tijd of voltooid verleden/voltooid tegenwoordige tijd). Laat ‘door ...’ weg als dat kan.

Toon/verberg hints

De manager start het online vergadergesprek om negen uur.

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
Het online vergadergesprek wordt om negen uur gestart.
De IT-afdeling loste het netwerkprobleem binnen een uur op.

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
Het netwerkprobleem werd binnen een uur opgelost.
Mijn collega heeft de afspraken in het systeem gezet.

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
De afspraken zijn in het systeem gezet.
Ik had de webcam al aangezet voor de vergadering.

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
De webcam was al aangezet voor de vergadering.

Oefening 4: Grammatica in actie

Instructie: Bespreek welke regels gelden en welke acties al zijn uitgevoerd.

Situatie

Jij en een collega overleggen over nieuwe afspraken voor thuiswerken en kantoor.

Bespreek

Welke werkzaamheden worden meestal thuis gedaan en welke op kantoor?
Welke nieuwe regels zijn door het bedrijf ingevoerd over telewerken? Vind je die goed? Waarom (of waarom niet)? Gebruik passieve zinnen.

Nuttige woorden en uitdrukkingen

Het videogesprek wordt via een platform gehouden.
De laptop werd door de IT-afdeling gecontroleerd.
De verbinding is al getest voordat het gesprek begon.

Gebruik in gesprek

onvoltooid tegenwoordige tijd passief: wordt + voltooid deelwoord
onvoltooid verleden tijd passief: werd + voltooid deelwoord
voltooid tegenwoordige tijd passief: is + voltooid deelwoord