Passieve zinnen

Wat is een passieve zin ook alweer?

In een actieve zin doet iemand iets.

In een passieve zin (lijdende vorm) is juist de handeling of het resultaat belangrijk.

• Actief: De manager stuurt de e-mail.
• Passief: De e-mail wordt gestuurd (door de manager).

Let op: in de passieve zin kan de doener vaak weg.

• De e-mail wordt gestuurd. (zonder “door de manager”)

Stap 1 – Wanneer kies je voor passief?

Kies de passieve vorm als:

• de doener onbekend of onbelangrijk is
  Er wordt morgen onderhoud uitgevoerd.
• je vooral het resultaat wilt benadrukken
  De nieuwe regels zijn ingevoerd.
• je zakelijk, neutraal of formeel wilt klinken
  Het contract is ondertekend.

Niet doen: alles in het passief zetten. Kies bewust.

• Actief is vaak duidelijker: De directeur heeft het rapport gelezen.

Stap 2 – Bouwsteen 1: het hulpwerkwoord

Een passieve zin heeft altijd een vorm van worden of zijn + een voltooid deelwoord.

• worden → actie, proces (het gebeurt nu / gebeurde)
• zijn → resultaat, toestand (het is af / klaar)

Stap 3 – Bouwsteen 2: het voltooid deelwoord

Achter het hulpwerkwoord komt altijd een voltooid deelwoord (vd).

• starten → gestart
• gebruiken → gebruikt
• aanpassen → aangepast
• versturen → verstuurd

In een eenvoudige passieve zin in het Nederlands komt het voltooid deelwoord:

• bij een hoofdzin meestal achteraan de zin
  De regels worden morgen aangepast.

Stap 4 – Hoe verander je actief → passief?

Gebruik dit stappenplan.

1. Zoek het lijdend voorwerp (wat / wie + persoonsvorm).
2. Zet dat voorop → dat wordt het onderwerp.
3. Kies de juiste tijd → vorm van worden of zijn.
4. Voeg het voltooid deelwoord toe.
5. Eventueel: voeg door + persoon toe (of laat dit weg).

Voorbeeld 1 – ott

• Actief: De manager start het videogesprek.
• Lijdend voorwerp: het videogesprek
• Passief: Het videogesprek wordt gestart (door de manager).

Voorbeeld 2 – ovt

• Actief: De IT-afdeling loste het probleem op.
• Lijdend voorwerp: het probleem
• Passief: Het probleem werd opgelost (door de IT-afdeling).

Voorbeeld 3 – vtt

• Actief: De collega heeft de e-mails verstuurd.
• Lijdend voorwerp: de e-mails
• Passief: De e-mails zijn verstuurd (door de collega).

Stap 5 – Passief per tijd: typische fouten voorkomen

Let vooral op deze combinaties.

• ott passief: wordt / worden + vd
  Het rapport wordt elke dag bijgewerkt.
• ovt passief: werd / werden + vd
  Het rapport werd gisteren bijgewerkt.
• vtt passief: is / zijn + vd
  Het rapport is bijgewerkt.
• vvt passief: was / waren + vd
  Het rapport was al bijgewerkt.

Veelvoorkomende fouten

• Het verslag wordt elke dag wordt bijgewerkt.
  → Maar: Het verslag wordt elke dag bijgewerkt.
• De e-mails verstuurt voordat ik arriveerde.
  → Maar: De e-mails zijn verstuurd voordat ik arriveerde.
• De documenten worden gehaald door de medewerker waren.
  → Maar: De documenten werden gehaald door de medewerker.

Controleer jezelf: er mag maar één persoonsvorm staan.

Stap 6 – Wanneer gebruik je ‘worden’ en wanneer ‘zijn’?

Veel cursisten verwarren deze twee. Denk zo:

• worden = het proces, de actie loopt of liep
  De laptops worden morgen afgeleverd.
  De laptops werden gisteren afgeleverd.
• zijn = het resultaat is er, het is klaar
  De laptops zijn afgeleverd.

Zelfcheck:

• Vraag je af: wil ik zeggen “het gebeurt (was bezig)” → gebruik worden.
• Wil ik zeggen “het is klaar / afgerond” → gebruik zijn.

Stap 7 – Met of zonder ‘door …’?

In het passief kun je de doener met door toevoegen.

• Het verslag wordt bijgewerkt door de assistent.

Maar heel vaak laat je dit weg:

• Het verslag wordt elke dag bijgewerkt.
• De regels zijn aangepast.

Fout is:

• De e-mails zijn verstuurd door voordat ik arriveerde.

Na door moet bijna altijd een persoon of organisatie komen.

• … door hem / door Anna / door de directie / door HR.

Stap 8 – Typische lastige vormen (met ‘er’)

Als er in de actieve zin geen duidelijk lijdend voorwerp is, gebruik je vaak er in de passieve zin.

• Actief: Men plant morgen een online vergadering.
  Passief: Er wordt morgen een online vergadering gepland.
• Actief: Ze stuurden gisteren een lange e-mail.
  Passief: Er werd gisteren een lange e-mail gestuurd.

Structuur:

• Er + wordt / werd + … + voltooid deelwoord.

Stap 9 – Snelle zelfcheck: klopt mijn passieve zin?

1. Zie ik een vorm van worden of zijn?
2. Staat er maar één persoonsvorm?
3. Staat het voltooid deelwoord achteraan (in een hoofdzin)?
4. Is ‘door + persoon’ logisch of kan het weg?
5. Past de tijd? (nu → wordt, gisteren → werd, resultaat → is / was)

Als je alle vragen met “ja” kunt beantwoorden, is je zin bijna altijd correct.

Wat kun je nu?

• Je herkent actieve en passieve zinnen.
• Je vormt zelf passieve zinnen in ott, ovt, vtt en vvt.
• Je weet wanneer je worden of zijn gebruikt.
• Je kunt ‘door …’ bewust wel of niet gebruiken.
• Je kunt je eigen zinnen controleren met de zelfcheck.

Gebruik deze uitleg als naslag tijdens het maken van de opdrachten en tijdens het voorbereiden van spreekopdrachten.