Samodzielne użycie zaimków wskazujących

Aanwijzende voornaamwoorden kan je zowel bijvoeglijk als zelfstandig gebruiken.

(Zaimków wskazujących możesz używać zarówno jako przymiotników, jak i samodzielnie.)

Wyjaśnienie nauczyciela

1. Co to są deze, dit, die, dat?

To zaimki wskazujące – pokazują: ten, ta, to, tamten, tamta itp.
Mówią: blisko czy daleko oraz jaki rodzaj i liczba rzeczownika.

W języku polskim mówisz: ten raport, ta kawa, to biuro, tamten klient.

Po niderlandzku użyjesz: deze, dit, die, dat.

2. Dwa klucze: rodzaj i odległość

Najpierw tylko ogólny obraz:

	de-woord (l.poj.)	het-woord (l.poj.)	liczba mnoga
blisko	deze man	dit boek	deze mensen / boeken
daleko	die man	dat boek	die mensen / boeken

de-woord = najczęściej osoby, zawody, większość rzeczowników.
het-woord = m.in. większość słów z het, zdrobnienia na -je (het huisje).
liczba mnoga zawsze ma de → więc używa deze / die.

3. Krok po kroku: jak wybrać poprawną formę?

Sprawdź: liczba pojedyncza czy mnoga?
- Liczba mnoga → tylko deze (blisko) lub die (daleko).
- Liczba pojedyncza → patrz dalej.
Jeśli liczba pojedyncza: de czy het?
- Jeśli z tym słowem normalnie jest de → użyj deze / die.
- Jeśli z tym słowem normalnie jest het → użyj dit / dat.
Na końcu: blisko czy daleko?
- Blisko (tu, w ręku, obok ciebie, „to tutaj”) → deze / dit.
- Daleko (tam, na końcu stołu, na planszy dalej) → die / dat.

4. Typowe pary – zobacz to obok siebie

Polski	Blisko	Daleko
ten mężczyzna (de man)	deze man	die man
to biuro (het kantoor)	dit kantoor	dat kantoor
ten raport (de rapport)	dit rapport (→ het)	dat rapport
ci klienci (de klanten)	deze klanten	die klanten
te dokumenty (de documenten)	deze documenten	die documenten

5. Gdy zaimek stoi z rzeczownikiem

To najprostszy przypadek.

deze + de-woord (l.poj.)
deze klant – ten klient (blisko)
die + de-woord (l.poj.)
die collega – tamten kolega
dit + het-woord (l.poj.)
dit contract – ten/to kontrakt (blisko)
dat + het-woord (l.poj.)
dat formulier – tamten formularz
deze + liczba mnoga
deze facturen – te faktury (blisko)
die + liczba mnoga
die facturen – tamte faktury

Uwaga dla Polaka: po polsku masz tylko „ten / ta / to / tamten…”.

Po niderlandzku musisz dodać informację: czy to jest de, czy het, a w liczbie mnogiej zawsze forma od de.

6. Gdy zaimek zastępuje rzeczownik

Wiele pytań studentów dotyczy tego punktu.

Przykład z książki:

In dit verblijf zitten tijgers en in die de leeuwen.

Co się dzieje?

W pierwszej części mamy pełne wyrażenie: dit verblijf.
W drugiej części powtarzanie het verblijf byłoby ciężkie.
Dlatego używamy samego zaimka: die.

Reguła:

zaimek sam (bez rzeczownika) musi pasować do rzeczownika, który zastępuje.

Przykłady z biura:

Ik vind deze koffie lekkerder dan die.
→ die = die koffie (de-woord)
Kijk naar dit formulier op tafel en naar dat in je tas.
→ dat = dat formulier (het-woord)
In dit kleine kantoor zitten de stagiairs en in dat zit de directeur.
→ dat = dat kantoor (het-woord)

Typowy błąd:

~~*In dit verblijf zitten tijgers en in deze de leeuwen.*~~

Dlaczego źle? verblijf to het-woord, więc potrzebuje dat/dit, nie deze/die w liczbie pojedynczej.

7. Po przyimkach: in deze, in dat, bij die…

To częste pytanie: „czy po przyimku zmienia się forma?”.

Odpowiedź: nie. Przyimek nic nie zmienia.

Stosujesz te same formy, tylko dodajesz przyimek:

in dit kantoor – w tym biurze
in dat kantoor – w tamtym biurze
bij deze klant – u tego klienta
naast die vergaderruimte – obok tamtej sali spotkań
In dit rapport staan fouten en in dat ook.

Ważny przykład z książki:

In dit hok zitten leeuwen en in deze de tijgers.

Uwaga: tutaj deze zastępuje rzeczownik, który jest de-woord w liczbie pojedynczej lub mnogiej – książka bazuje na znanym już słowie.

Myśl zawsze: „po przyimku mam taki sam wybór jak bez przyimka”.

8. Jak myśleć „po niderlandzku”, a nie „po polsku”

Typowe pułapki dla Polaka:

po polsku masz „ten/ta/to/tamten…”, ale nie rozróżniasz de/het.
chcesz tłumaczyć słowo w słowo i powstają formy typu ~~*deze kantoor*~~.

Bezpieczna strategia:

Naucz się razem: het kantoor, het rapport, het contract, het formulier.
Przy każdym nowym słowie zanotuj de lub het.
Ćwicz krótkie pary:

dit kantoor / dat kantoor
deze klant / die klant
deze documenten / die documenten

Po pewnym czasie wybór staje się automatyczny.

9. Szybki self-check: czy użyłem poprawnej formy?

Przejdź przez te pytania w głowie:

Czy mówię o liczbie mnogiej?
Tak → używam deze (blisko) albo die (daleko).
Nie → patrz pytanie 2.
Czy mój rzeczownik ma „de” czy „het”?
- de → deze / die
- het → dit / dat
Czy pokazuję coś blisko czy daleko?
- blisko mnie, w ręku → deze / dit
- dalej, „tam” → die / dat
Czy mój zaimek zastępuje rzeczownik?
Tak → upewnij się, że w głowie wiesz, który rzeczownik zastępujesz i jakie ma de/het.

10. Mini-trening: rozpoznaj wzór

Sprawdź się szybko. Zakryj rozwiązania, spróbuj sam, potem porównaj.

Masz w ręku nowe contract (het): „To nowe kontrakt jest ważne”.
- Rozwiązanie: Dit nieuwe contract is belangrijk.
Na stole leżą dwa długopisy: czerwony przy tobie, niebieski dalej.
- Rozwiązanie: Wil je deze rode pen of wil je die blauwe?
Pokazujesz dwie części biura na planie firmy.
- Rozwiązanie: In dit deel van het kantoor werkt de directie en in dat deel het team.

Jeśli potrafisz samodzielnie ułożyć takie zdania, znasz już praktycznie wszystkie najważniejsze użycia deze, dit, die, dat na poziomie A2.

Zaimki wskazujące mogą zastępować rzeczownik, jeśli jest jasne, o co ci chodzi. Na przykład: Vind je deze olifant mooi of vind je die mooier?
Zaimki wskazujące zgadzają się z rodzajem i rodzajnikiem rzeczownika.

	de-woord	het-woord
Dichtbij (Blisko)	deze	dit
Veraf (Daleko)	die	dat

Wyjątki!

Możesz używać zaimków wskazujących także po przyimku. Na przykład: In dit hok zitten leeuwen en in deze de tijgers.
Możesz używać zaimków wskazujących także przy wyliczeniu. Na przykład: Geef me een paar van deze en wat van die.

Ćwiczenie 1: Wielokrotny wybór

Instrukcja: Wybierz poprawną odpowiedź

1. Kijk, in dit verblijf wonen de olifanten en in ___ wonen de giraffen.

2. Vind je deze aap leuker of vind je ___ leuker?

3. Ik wil graag een paar van ___ en wat van die, alstublieft.

4. In dit deel van de dierentuin zie je de leeuwen, en in ___ deel zie je de apen.

Ćwiczenie 2: Wielokrotny wybór

Instrukcja: Zawsze wybierz poprawne zdanie z zaimkami nieokreślonymi lub wskazującymi. Zwróć szczególną uwagę na prawidłowe użycie zgodnie z zasadami.

Ćwiczenie 3: Przepisz zwroty

Instrukcja: Przekształć zdania i zastąp wskazany fragment zaimkiem wskazującym (ten, ta, to, tamten, tamta, tamto).

Pokaż/Ukryj tłumaczenie Pokaż/Ukryj podpowiedzi

Ik vind de koffie hier lekkerder dan de koffie daar.

⇒ _______________________________________________ Example
Ik vind deze koffie lekkerder dan die.
(Ik vind deze koffie lekkerder dan die.)
Heb je het nieuwe contract al getekend of heb je het oude contract nog?

⇒ _______________________________________________ Example
Heb je dit nieuwe contract al getekend of heb je dat oude nog?
(Heb je dit nieuwe contract al getekend of heb je dat oude nog?)
Wil je de rode pen of wil je de blauwe pen?

⇒ _______________________________________________ Example
Wil je deze rode pen of wil je die blauwe?
(Wil je deze rode pen of wil je die blauwe?)
In het kleine kantoor zitten de stagiairs en in het grote kantoor zit de directeur.

⇒ _______________________________________________ Example
In dit kleine kantoor zitten de stagiairs en in dat grote kantoor zit de directeur.
(In dit kleine kantoor zitten de stagiairs en in dat grote kantoor zit de directeur.)

Ćwiczenie 4: Gramatyka w praktyce

Instrukcja: Omów, które zwierzęta odwiedzacie i w jakiej kolejności.

Pokaż/Ukryj tłumaczenie

Sytuacja

Je plant een familie-uitje naar de dierentuin en bekijkt samen de plattegrond.

Omówić

Welke dieren wil jij als eerste zien en waarom? (Które zwierzęta chcesz zobaczyć jako pierwsze i dlaczego?)
Welke route kies je op de plattegrond: langs deze of langs die? Leg uit. (Którą trasę wybierasz na mapie: tę czy tamtą? Wyjaśnij.)

Przydatne słowa i zwroty

Ik wil eerst deze olifant zien, daarna die leeuw. (Najpierw chcę zobaczyć tego słonia, potem tego lwa.)
In dit deel zijn de tijgers en in dat deel de giraffen. (W tej części są tygrysy, a w tamtej części żyrafy.)

Użyj w rozmowie

deze / dit / die / dat zelfstandig gebruiken (użycie deze / dit / die / dat jako rzeczowników wskazujących)
aanwijzende voornaamwoorden na voorzetsels gebruiken (in, naast, bij) (wskazujące zaimki po przyimkach (in, naast, bij))