Wederkerende werkwoorden (zich wassen, zich scheren)

Wat is een wederkerend werkwoord?

Bij een wederkerend werkwoord doet het onderwerp iets met zichzelf.

• Ik was me. → ik was mijzelf.
• Jij scheert je. → jij scheert jezelf.
• Hij kleedt zich aan. → hij kleedt zichzelf aan.

Daarvoor gebruik je een wederkerend voornaamwoord: me, je, zich, ons.

Overzicht: welk voornaamwoord hoort bij wie?

Waar zet je het wederkerend voornaamwoord?

In een gewone hoofdzin (onderwerp + persoonsvorm):

1. Persoon
2. Vervoegde vorm van het werkwoord
3. Wederkerend voornaamwoord
4. De rest van de zin

• Ik was me snel.
• Jij scheert je elke ochtend.
• Wij ergeren ons aan het lawaai.
• De kinderen wassen zich voor het slapen.

Controle: staat het wederkerend voornaamwoord direct na de persoonsvorm? Dan zit je meestal goed.

Let op het verschil: wassen of wassen + me/je/zich?

Veel cursisten vergeten het wederkerend voornaamwoord bij werkwoorden als wassen, scheren, aankleden.

• Ik was in de douche. → Ik was me in de douche.
• Jij scheert elke ochtend. → Jij scheert je elke ochtend.
• Hij kleedt aan. → Hij kleedt zich aan.

Vraag aan jezelf:

• Was ik iemand anders? → zonder me/je/zich: Ik was de auto.
• Was ik mijzelf? → met me/je/zich: Ik was me.

Als er nog een lijdend voorwerp is

Bij wassen heb je soms én een wederkerend voornaamwoord én een ander ding erbij.

• Ik was me elke ochtend.
• Ik was me elke ochtend mijn gezicht.

De volgorde blijft:

1. persoonsvorm
2. wederkerend voornaamwoord
3. eventueel: ander voorwerp

Voorbeelden:

• Hij scheert zich elke dag zijn baard.
• Wij wassen ons na het sporten de handen.

Wanneer gebruik je welk voornaamwoord precies?

Twee punten zijn vaak lastig:

• je bij jij/jullie
• zich bij hij/zij/zij (meervoud)

Onthoud deze korte regels:

• Bij jij of jullie gebruik je altijd je.
  Jij wast je. / Wast je je al? / Jullie wassen je.
• Bij hij, zij (enk.) en zij (mv.) gebruik je altijd zich.
  Hij wast zich. / Zij wast zich. / Zij wassen zich.

Zelfcheck: heb ik het goed gedaan?

Loop bij elke zin deze korte checklist langs:

1. Is het een handeling met mijzelf / jezelf / zichzelf?
   Ja → ga naar stap 2.
2. Welk onderwerp heb ik?
   Ik → me / Jij, jullie → je / Hij, zij, zij (mv.) → zich / Wij → ons.
3. Staat het wederkerend voornaamwoord direct na de persoonsvorm?
   Zo niet: verplaats het.

Controleer je zin daarna hardop:

• Klopt de klank? (Klinkt het natuurlijk in het Nederlands?)
• Klopt de betekenis? (Doe ik iets met mezelf?)

Wat moet je vooral onthouden?

• Bij wederkerende werkwoorden hoort altijd een vorm van me, je, zich, ons.
• Het wederkerend voornaamwoord staat direct na de vervoegde werkwoordsvorm.
• Let extra op bij dagelijkse routines: wassen, scheren, aankleden, haasten, ergeren.
• Vraag jezelf: doe ik dit met mijzelf of met iets / iemand anders?

Als je deze punten bewust toepast bij het maken van zinnen, kun je in de conversatieles vooral oefenen met spreken in plaats van met regels.