Voorzetsels: aanduiden van momenten van de dag

Overzicht: welke voorzetsels bij momenten van de dag?

In het Spaans gebruik je vooral vier voorzetsels om over delen van de dag te praten:

• por + deel van de dag → algemeen moment
• en + deel van de dag → specifiek deel
• a / al + tijd / moment → precies tijdstip
• de / del + deel van de dag → beschrijving, periode

Onthoud: kijk altijd eerst wat je precies wilt zeggen (algemeen, precies, of beschrijvend). Kies daarna het voorzetsel.

1. por + deel van de dag: algemeen moment

Gebruik por als je het hebt over een algemeen deel van de dag, niet één precies tijdstip.

• por la mañana – ’s ochtends (in het algemeen)
• por la tarde – ’s middags / ’s namiddags
• por la noche – ’s avonds / ’s nachts (globaal)

Vergelijk met het Nederlands:

• por la mañana ≈ “’s ochtends” (niet: “om 9 uur”)
• por la tarde ≈ “’s middags”

Let op: na por komt meestal la + deel van de dag.

✔ Trabajo por la mañana. – Ik werk ’s ochtends.
Trabajo en la mañana (kan soms, maar klinkt formeler/Latijns-Amerikaans; op A1: gebruik liever por la mañana).

2. en + deel van de dag: specifiek deel

Gebruik en als je een specifiek, meer afgebakend deel van de dag bedoelt.

• en la madrugada – in de vroege ochtend, heel vroeg
• en la noche – in de nacht (iets specifieker dan por la noche)

Denk: “in die (bijzondere) periode”.

Voorbeeld:

• Me gusta estudiar en la madrugada. – Ik studeer graag in de vroege ochtend.

Zelfcheck: Is het geen precies uur, maar een bijzondere periode (bijv. heel vroeg)? Dan is en vaak goed.

3. a / al + tijd of precies moment

Gebruik a of al voor een precies tijdstip of een .

• a + la / las + uur
• a la / al + deel van de dag (als vast, precies moment)

Contracties:

• a + el → al: a el amanecer → al amanecer
• a + la blijft: a la (bijv. a la medianoche)

Zelfcheck-vraag: Kun je in het Nederlands “om …” zeggen? Dan heb je in het Spaans meestal a of al nodig.

4. de / del: deel van de dag of periode beschrijven

Gebruik de of del als je een deel van de dag beschrijft of een periode aanduidt, vaak na een zelfstandig naamwoord.

• de la mañana – van de ochtend
• de la tarde – van de middag
• de la noche – van de avond / nacht
• del mediodía – van het middaguur

Typische combinaties:

• las once de la mañana – elf uur ’s ochtends
• las siete de la tarde – zeven uur ’s avonds
• de noche / de día – ’s nachts / overdag (algemeen)

Contractie:

• de + el → del: de el mediodía → del mediodía

Voorbeelden:

• Trabajo de noche. – Ik werk ’s nachts.
• La reunión es a la una del mediodía. – De vergadering is om één uur ’s middags.

5. Snelle keuzehulp: por, en, a/al, de/del

Gebruik deze mini-beslisboom:

1. Wil je een exact uur of heel precies moment geven?
   → Gebruik a / al.
   • a las ocho, a la medianoche, al amanecer
2. Algemeen deel van de dag (’s ochtends, ’s middags, ’s avonds)?
   → Gebruik por.
   • por la mañana, por la tarde, por la noche
3. Wil je de periode beschrijven of een uur + deel van de dag combineren?
   → Gebruik de / del.
   • las tres de la tarde, de noche, del mediodía
4. Specifiek, bijzonder stuk van de dag (bijv. heel vroeg)?
   → Vaak en.
   • en la madrugada, soms ook en la noche

6. Veelgemaakte fouten voor Nederlandstaligen

• Te snel “en” gebruiken zoals in het Nederlands “in de ochtend”.
  ✔ Spaans: por la mañana
  en la mañana (op A1 liever vermijden).
• “por la noche” vs. “de noche”
  
  • por la noche = ’s avonds / ’s nachts (globaal moment om iets te doen)
    → Veo series por la noche.
  • de noche = in de nacht (meer beschrijvend, soort werk / gewoonte)
    → Trabajo de noche.
• “a” vergeten bij een uur
  ✔ La reunión es a las tres.
  La reunión es las tres.
• Contracties vergeten
  ✔ al amanecer (niet: a el amanecer)
  ✔ del mediodía (niet: de el mediodía)

7. Korte samenvatting in één oogopslag

8. Zelfcheck: kun je dit al?

Beantwoord voor jezelf, zonder te spieken. Kun je in het Spaans zeggen:

1. “Ik werk ’s ochtends en studeer ’s avonds.”
2. “We spreken af om zeven uur ’s avonds.”
3. “Ik vertrek bij zonsopgang en kom rond het middaguur aan.”

Mogelijke antwoorden:

• Trabajo por la mañana y estudio por la noche.
• Quedamos a las siete de la tarde.
• Salgo al amanecer y llego al mediodía.

Als dit lukt, heb je de basis onder controle. In de les kun je nu vooral oefenen met spreken: plannen maken met dagen en delen van de dag.