Spójniki: Nicht nur … sondern auch …, entweder … oder …

Konjunktionen: Nicht nur … sondern auch …, entweder … oder …

Konjunktionen wie „nicht nur ... sondern auch ...", „entweder ... oder ..." und „zwar ... aber" verbinden Sätze und drücken Alternativen oder Einschränkungen aus.

(Spójniki takie jak „nicht nur ... sondern auch ...", „entweder ... oder ..." i „zwar ... aber" łączą zdania i wyrażają alternatywy lub ograniczenia.)

Wyjaśnienie nauczyciela

Kiedy i po co używasz spójników dwuczłonowych?

To konstrukcje typu „X … Y …”, które pomagają jasno pokazać relację między dwiema informacjami:

wybór: entweder … oder … (albo … albo …)
dodanie / wzmocnienie: nicht nur … sondern auch … (nie tylko … lecz także …)
kontrast / ustępstwo: zwar … aber/jedoch … (wprawdzie … ale/jednak …)

Klucz: to wciąż są zdania główne (czasownik w 2. pozycji), a przecinek zależy od typu konstrukcji.

Szyk zdania: co się nie zmienia?

Po tych spójnikach nie robisz szyku podrzędnego (czasownik nie „ucieka” na koniec jak po weil).
W każdej części zdania pilnujesz zasady: czasownik osobowy = 2. pozycja.

Co widzisz w zdaniu?	Co to znaczy dla szyku?
Dwie pełne części z własnym podmiotem i czasownikiem	Po spójniku (oder / sondern / aber / jedoch) znów: podmiot + czasownik
Tylko dwie frazy (bez drugiego czasownika)	Brak „nowego zdania” → zwykle bez przecinka (wyjątki poniżej)

„entweder … oder …” (wybór): kiedy przecinek?

Bez przecinka, gdy wybierasz między dwoma elementami w jednym zdaniu:

Przykład: Ich komme entweder am Montag oder am Dienstag.

Z przecinkiem, gdy są dwa pełne zdania:

Przykład: Du kannst mich entweder anrufen, oder du kannst mir eine E-Mail schicken.

Autokontrola: Czy po oder masz własny czasownik osobowy (np. kannst)? Jeśli tak → przecinek.

„nicht nur … sondern auch …” (dodanie): przecinek zawsze

Ta konstrukcja ma stały „punkt przełomu”: , sondern …
Nawet jeśli po obu stronach są tylko frazy, przecinek zostaje: zawsze.

Przykład (frazy): Ich trinke nicht nur Wasser, sondern auch Tee.

Przykład (pełne części): Die Firma bietet nicht nur flexible Arbeitszeiten an, sondern sie bezahlt auch Fortbildungen.

Uwaga na „auch”: często stoi blisko tego, co jest dodawane (np. przed rzeczownikiem lub po czasowniku, zależnie od akcentu).

„zwar … aber/jedoch …” (kontrast): szyk i typowe pułapki

Zawsze stawiasz przecinek przed aber/jedoch.
Zwar najczęściej stoi wewnątrz 1. części (często po czasowniku):

Naturalnie: Ich kann heute zwar kommen, jedoch brauche ich einen Termin am späten Nachmittag.

Też możliwe: Zwar kann ich heute kommen, jedoch brauche ich einen Termin am späten Nachmittag.

Nie podwajaj „ale” w niemieckim: wybierz aber albo jedoch.

~~Ich kann zwar heute kommen, aber jedoch brauche ich einen Termin.~~

Poprawnie: Ich kann zwar heute kommen, aber ich brauche einen Termin.

albo: Ich kann zwar heute kommen, jedoch brauche ich einen Termin.

Szybki test: „czy to są dwa zdania?”

Podkreśl czasowniki osobowe (np. kann, rufe, bezahlt, brauche).
Policz: czy po drugiej części (po oder/sondern/aber/jedoch) jest nowy czasownik osobowy?
Decyzja:
- entweder … oder …: przecinek tylko przy dwóch pełnych zdaniach.
- nicht nur … sondern auch …: przecinek zawsze.
- zwar … aber/jedoch …: przecinek zawsze.

Mini-ściąga (wizualnie)

Konstrukcja	Znaczenie	Przecinek	Najważniejsze „uważaj na”
entweder … oder …	wybór	tylko gdy 2 pełne zdania	po oder często zaczyna się nowe zdanie: podmiot + czasownik
nicht nur … sondern auch …	dodanie	zawsze	sondern prawie zawsze po przecinku; auch podkreśla dodaną informację
zwar … aber/jedoch …	ustępstwo/kontrast	zawsze	zwar nie robi szyku podrzędnego; nie używaj aber i jedoch razem

„nicht nur ... sondern auch ...": zawsze z przecinkiem.
„entweder ... oder ...": w pełnych zdaniach z przecinkiem.
„zwar ... aber/ jedoch": zawsze z przecinkiem.

Konjunktion (Spójnik)	Beispiel (Przykład )
„entweder ... oder ..." („albo ... albo ..." )	Du kannst mich entweder anrufen, oder du kannst mir eine Mail schicken. (Możesz do mnie albo* zadzwonić, albo możesz wysłać mi e-maila.*)
„nicht nur ... sondern auch ..." („nie tylko ... lecz także ..." )	Er hat den Patienten kontrolliert, nicht nur mit der Temperaturkontrolle, sondern auch durch Blutdruck messen. (Skontrolował pacjenta nie tylko* poprzez kontrolę temperatury, lecz także przez pomiar ciśnienia krwi.*)
„zwar ... jedoch ..." („wprawdzie ... jednak ...")	Er hat zwar den Ellbogen verletzt, jedoch konnte er noch arbeiten. (On wprawdzie* zranił łokieć, jednak wciąż mógł pracować.*)

Konjunktion (Spójnik)

Beispiel (Przykład )

„entweder ... oder ..." („albo ... albo ..." )

Du kannst mich entweder anrufen, oder du kannst mir eine Mail schicken. (Możesz do mnie albo zadzwonić, albo możesz wysłać mi e-maila.)

„nicht nur ... sondern auch ..." („nie tylko ... lecz także ..." )

Er hat den Patienten kontrolliert, nicht nur mit der Temperaturkontrolle, sondern auch durch Blutdruck messen. (Skontrolował pacjenta nie tylko poprzez kontrolę temperatury, lecz także przez pomiar ciśnienia krwi.)

„zwar ... jedoch ..." („wprawdzie ... jednak ...")

Er hat zwar den Ellbogen verletzt, jedoch konnte er noch arbeiten. (On wprawdzie zranił łokieć, jednak wciąż mógł pracować.)

Wyjątki!

Zwróć uwagę na poprawny szyk wyrazów przy »zwar ... aber» i »einerseits ... andererseits».

Ćwiczenie 1: Wielokrotny wybór

Instrukcja: Wybierz poprawną odpowiedź

1. Sie können den Termin ___ online buchen, oder Sie rufen in der Praxis an.

2. Der Arzt hat ___ meinen Blutdruck kontrolliert, sondern auch meine Temperatur gemessen.

3. Ich kann ___ heute kommen, jedoch brauche ich einen Termin am späten Nachmittag.

4. Ich habe mich nicht nur gegen Grippe impfen lassen, ___ auch gegen Tetanus.

Ćwiczenie 2: Przepisz zwroty

Instrukcja: Połącz dwa zdania w jedno i użyj odpowiedniego spójnika dwuczłonowego (albo ... albo ..., nie ... lecz/nie tylko ... ale także ..., wprawdzie ... ale/jednak ...). Zwróć uwagę na przecinki i szyk wyrazów.

Pokaż/Ukryj tłumaczenie Pokaż/Ukryj podpowiedzi

Wskazówka Wskazówka (entweder ... oder ...) Du kannst heute im Homeoffice arbeiten. Du kannst auch ins Büro kommen.

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Przykład
Du kannst heute entweder im Homeoffice arbeiten, oder du kannst ins Büro kommen.
(Możesz dzisiaj entweder w trybie home office pracować, oder możesz przyjść do biura.)
Wskazówka Wskazówka (nicht nur ... sondern auch ...) Die Firma bietet flexible Arbeitszeiten an. Die Firma bezahlt auch eine Weiterbildung.

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Przykład
Die Firma bietet nicht nur flexible Arbeitszeiten an, sondern sie bezahlt auch eine Weiterbildung.
(Firma oferuje nicht nur elastyczne godziny pracy, sondern opłaca też szkolenie.)
Wskazówka Wskazówka (zwar ... jedoch ...) Der Patient hat starke Schmerzen. Er kann trotzdem noch laufen.

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Przykład
Der Patient hat zwar starke Schmerzen, jedoch kann er noch laufen.
(Pacjent ma zwar silne bóle, jedoch nadal może chodzić.)
Wskazówka Wskazówka (entweder ... oder ...) Wir können den Termin verschieben. Wir können den Termin online machen.

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Przykład
Wir können den Termin entweder verschieben, oder wir können ihn online machen.
(Możemy termin entweder przełożyć, oder możemy go przeprowadzić online.)

Ćwiczenie 3: Wielokrotny wybór

Instrukcja: Wybierz poprawną wersję zdania.