De overeenstemming van het voltooid deelwoord bij wederkerende werkwoorden

L'accord du participe passé avec des verbes pronominaux

Les verbes pronominaux se forment avec l'auxiliaire "être". Exemple : Se réveiller → il s'est réveillé.

(Wederkerige werkwoorden worden gevormd met het hulpwerkwoord "être". Voorbeeld: Se réveiller → il s'est réveillé.)

Uitleg van de docent

Wat is de valkuil? (passé composé + wederkerende werkwoorden)

Bij Franse wederkerende werkwoorden (met se) lijkt het simpel: “altijd akkoord met het onderwerp”.

Maar in de praktijk zijn er 3 situaties. Het verschil hangt af van de rol van se én van de plaats van het COD (lijdend voorwerp).

Stap 1 – Vind het COD (snelle check)

Stel de vraag bij het werkwoord:

qui ? (wie?) of quoi ? (wat?)

Wat je dan antwoordt, is het COD.

Vraag	Voorbeeld	COD
Elle s’est lavé quoi ?	Elle s’est lavé les mains.	les mains (na het werkwoord)
La carte Vitale qu’elle s’est procuré quoi ?	La carte Vitale qu’elle s’est procurée…	qu’ (= la carte Vitale, vóór het werkwoord)

Stap 2 – Kies de juiste regel (3 gevallen)

Situatie	Wat gebeurt er met het participe passé?	Correct voorbeeld
A) “Ik doe de actie op mezelf” se = COD	Akkoord met het onderwerp	Elles se sont levées.
B) COD staat vóór het werkwoord	Akkoord met dat COD	Les radios, il les a envoyées.
C) COD staat na het werkwoord se = COI (aan zichzelf)	Geen akkoord (participe passé blijft standaardvorm)	Elle s’est brossé les dents.

Zo herken je geval C (de meest gemaakte fout)

Er staat na het werkwoord nog iets dat je kan beantwoorden op quoi ? → dat is het COD.
Dan is se meestal COI (= “voor zichzelf / aan zichzelf”).

Voorbeelden (geen akkoord):

Elle s’est lavé les mains. ~~lavée~~
Elles se sont coupé le doigt. ~~coupées~~
Elle s’est brossé les dents. ~~brossée~~

Als het COD vóór het werkwoord komt: wél akkoord

Dat gebeurt vaak met:

een betrekkelijk voornaamwoord (que / qu’)
een voornaamwoord (le / la / les) vóór het werkwoord

Voorbeelden (wel akkoord):

La carte Vitale qu’elle s’est procurée… (qu’ = la carte Vitale)
Les démarches qu’ils se sont réservées… (qu’ = les démarches)
Les radios, il les a envoyées. (les = les radios)

Let op: dezelfde regel geldt ook met avoir

Ook zonder wederkerend werkwoord geldt:

COD vóór het werkwoord → akkoord

Voorbeeld: La mutuelle qu’il a obtenue. (qu’ = la mutuelle)

Uitzondering: sommige participes passés blijven onveranderlijk

Bij sommige werkwoorden verandert het participe passé niet, ook al is het een pronominaal werkwoord.

Plaire → Elles se sont plu. (niet: ~~plues~~)

Zelfcheck in 10 seconden (handig bij oefeningen)

Zoek het COD met “qui ? / quoi ?”.
Staat het COD vóór het werkwoord? → akkoord met COD.
Staat het COD na het werkwoord? → geen akkoord.
Is er geen ander COD en doet het onderwerp de actie op zichzelf? → akkoord met onderwerp.

Tip: Zie je een lichaamsdeel (mains, dents, doigt…)? Dan is de kans groot dat het COD na het werkwoord staat → vaak geen akkoord.

Het voltooid deelwoord van een wederkerig werkwoord komt overeen met het onderwerp van het werkwoord, wanneer het onderwerp de handeling op zichzelf uitvoert.
Het voltooid deelwoord komt in geslacht en getal overeen wanneer het lijdend voorwerp (COD) vóór het werkwoord staat.
Het voltooid deelwoord komt niet overeen wanneer het lijdend voorwerp (COD) na het werkwoord staat.
Om het lijdend voorwerp (COD) te herkennen, volstaat het de vraag te stellen: « wie? » of « wat? ».

Accord du participe passé	Exemples
Accord avec le sujet (Overeenstemming met het onderwerp)	Elles se sont déplacées à l'hôpital. (Zij hebben zich naar het ziekenhuis verplaatst.)
Accord avec COD (Overeenstemming met het lijdend voorwerp (COD) )	Les examens médicaux qui se sont déroulés. (De medische onderzoeken die hebben plaatsgevonden.) ( )
Pas d'accord avec COD (Geen overeenstemming met het lijdend voorwerp (COD))	Elles se sont brossé les dents. (Zij hebben hun tanden gepoetst. )

Uitzonderingen!

Het voltooid deelwoord komt in geslacht en getal overeen wanneer het lijdend voorwerp (COD) vóór het werkwoord staat, ook met het hulpwerkwoord avoir. Voorbeeld: La mutuelle qu'il a obtenue.
De voltooid deelwoorden van sommige werkwoorden zijn onveranderlijk. Voorbeeld: Plaire → Elles se sont plu.

Oefening 1: Meerkeuze

Instructie: Kies het juiste antwoord

1. Elles se sont ___ tôt pour aller au centre de santé.

2. Elles se sont ___ les dents avant le rendez-vous chez le dentiste.

3. La carte Vitale qu’elle s’est ___ est déjà à jour.

4. Ces examens médicaux se sont ___ sans complication.

Oefening 2: Herschrijf de zinnen

Instructie: Herschrijf elke zin in passé composé door het voltooid deelwoord in de juiste vorm te zetten (overeenkomst met het onderwerp of met het lijdend voorwerp dat vóór staat; geen overeenkomst als het lijdend voorwerp erna staat; let op wederkerende werkwoorden).

Vertaling tonen/verbergen Toon/verberg hints

Après l’accident, elles se sont dépêché pour aller aux urgences.

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
Après l’accident, elles se sont dépêchées pour aller aux urgences.
(Na het ongeluk hebben ze zich gehaast om naar de spoed te gaan.)
Ce sont des analyses que la médecin a demandé hier.

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
Ce sont des analyses que la médecin a demandées hier.
(Dat zijn analyses die de arts gisteren heeft aangevraagd.)
Les radios, il les a envoyé au spécialiste ce matin.

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
Les radios, il les a envoyées au spécialiste ce matin.
(De röntgenfoto’s, die heeft hij vanmorgen naar de specialist gestuurd.)
Elle s’est lavé les mains avant l’examen.

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
Elle s’est lavé les mains avant l’examen.
(Ze heeft haar handen gewassen vóór het onderzoek.)

Oefening 3: Meerkeuze

Instructie: Kies de juiste zin.