Zgoda imiesłowu przeszłego w czasownikach zwrotnych

L'accord du participe passé avec des verbes pronominaux

Les verbes pronominaux se forment avec l'auxiliaire "être". Exemple : Se réveiller → il s'est réveillé.

(Czasowniki zwrotne tworzy się z czasownikiem posiłkowym "être". Przykład: Se réveiller → il s'est réveillé.)

Wyjaśnienie nauczyciela

Jak szybko zdecydować: czy imiesłów ma się zgadzać?

Krok 1: znajdź imiesłów czasu przeszłego (participe passé) w passé composé, np. levé, brossé, procuré, déroulé.

Krok 2: sprawdź, czy to czasownik zwrotny (z se): se lever, se brosser, se procurer, se dérouler.

Krok 3: zadaj pytanie „kogo? co?” (COD) i zobacz, gdzie stoi COD:

COD przed czasownikiem → zgoda (rodzaj + liczba)
COD po czasowniku → brak zgody
Jeśli brak COD i czynność „wraca” na podmiot → zgoda z podmiotem

Czasowniki zwrotne: kiedy zgoda z podmiotem?

Zgoda z podmiotem jest typowa, gdy podmiot robi coś sam sobie i nie ma innego COD po czasowniku.

Sytuacja	Przykład (poprawnie)
Brak COD → zgoda z podmiotem	Elles se sont levées tôt.
Brak COD → zgoda z podmiotem	Ces examens se sont déroulés sans complication.

Wskazówka: takie czasowniki często opisują „to, co się wydarzyło”: se passer, se dérouler, se produire.

Czasowniki zwrotne: kiedy NIE ma zgody (bo COD jest po czasowniku)?

Najczęstsza pułapka: po czasowniku stoi konkretny obiekt (COD). Wtedy imiesłów zwykle zostaje w formie podstawowej.

Układ	Przykład	Dlaczego?
COD po czasowniku	Elles se sont brossé les dents.	COD = les dents stoi po czasowniku.
COD po czasowniku	Elle s’est lavé les mains.	COD = les mains jest po czasowniku.

Zapamiętaj: w zdaniach typu „myć / czesać / szczotkować + część ciała” COD prawie zawsze stoi po czasowniku → brak zgody.

~~Elles se sont brossées les dents.~~ (błędnie w typowym znaczeniu)

Kiedy zgoda z COD (bo COD jest PRZED czasownikiem)?

Jeśli COD pojawia się przed czasownikiem (często jako que, zaimek le/la/les lub rzeczownik na początku), imiesłów musi się zgodzić z tym COD.

COD przed czasownikiem	Forma imiesłowu
La carte Vitale qu’elle s’est procurée	zgoda z la carte (ż., l.poj.)
Les radios, il les a envoyées	zgoda z les radios (ż., l.mn.)
Ce sont des analyses que la médecin a demandées	zgoda z des analyses (ż., l.mn.)

„Se” to nie zawsze COD: jak się nie pomylić?

W czasownikach zwrotnych se może być:

COD (robię coś sobie) → często zgoda z podmiotem, jeśli brak innego COD
COI (robię coś dla siebie, sobie) → wtedy COD bywa gdzie indziej

Test praktyczny: spróbuj zastąpić se przez à lui/à elle/à eux:

Jeśli ma sens → se = COI, a COD szukasz gdzie indziej.

Przykład: Elle s’est lavé les mains ≈ „Umyła sobie ręce” (se ~ à elle) → COD to les mains (po czasowniku) → brak zgody.

Wyjątek, który warto znać: czasowniki nieodmienne w zwrotnych

Niektóre imiesłowy są zawsze nieodmienne (bez -e, -s), nawet jeśli podmiot jest w liczbie mnogiej.

Plaire → Elles se sont plu (nie: ~~plues~~)

Mini-checklista przed oddaniem odpowiedzi

Czy jest se (czasownik zwrotny)?
Jaki jest COD (kogo? co?)?
Czy COD stoi przed czy po czasowniku?
Jeśli COD jest przed → dopasuj końcówkę: -e (ż.), -s (mn.), -es (ż. mn.)
Czy to nie jest przypadek typu se sont plu (imiesłów nieodmienny)?

Imiesłów czasu przeszłego czasownika zwrotnego uzgadnia się z podmiotem, gdy podmiot wykonuje czynność na samym sobie.
Imiesłów uzgadnia się w rodzaju i liczbie, gdy dopełnienie bliższe (COD) stoi przed czasownikiem.
Imiesłów nie uzgadnia się, gdy dopełnienie bliższe (COD) stoi po czasowniku.
Aby rozpoznać dopełnienie bliższe (COD), wystarczy zadać pytanie „kogo?” lub „co?”.

Accord du participe passé (Zgodność imiesłowu czasu przeszłego)	Exemples
Accord avec le sujet (Zgodność z podmiotem)	Elles se sont déplacées à l'hôpital. (One* pojechały do szpitala.)*
Accord avec COD (Zgodność z COD )	Les examens médicaux qui se sont déroulés. (Badania lekarskie, które się odbyły.) ( )
Pas d'accord avec COD (Brak zgodności z COD)	Elles se sont brossé les dents. (Umyły sobie zęby. )

Wyjątki!

Imiesłów uzgadnia się w rodzaju i liczbie, gdy dopełnienie bliższe (COD) stoi przed czasownikiem, także z czasownikiem posiłkowym avoir. Exemple : La mutuelle qu'il a obtenue.
Imiesłowy czasu przeszłego niektórych czasowników są nieodmienne. Exemple : Plaire → Elles se sont plu.

Ćwiczenie 1: Wielokrotny wybór

Instrukcja: Wybierz poprawną odpowiedź

1. Elles se sont ___ tôt pour aller au centre de santé.

2. Elles se sont ___ les dents avant le rendez-vous chez le dentiste.

3. La carte Vitale qu’elle s’est ___ est déjà à jour.

4. Ces examens médicaux se sont ___ sans complication.

Ćwiczenie 2: Przepisz zwroty

Instrukcja: Przepisz każde zdanie w czasie passé composé, używając imiesłowu przeszłego w odpowiedniej formie (zgodnie z podmiotem lub z dopełnieniem bliższym stojącym przed czasownikiem; brak zgody, jeśli dopełnienie stoi po; uwaga na czasowniki zwrotne).

Pokaż/Ukryj tłumaczenie Pokaż/Ukryj podpowiedzi

Après l’accident, elles se sont dépêché pour aller aux urgences.

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Przykład
Après l’accident, elles se sont dépêchées pour aller aux urgences.
(Po wypadku pospieszyły się, żeby pojechać na ostry dyżur.)
Ce sont des analyses que la médecin a demandé hier.

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Przykład
Ce sont des analyses que la médecin a demandées hier.
(To są badania, o które lekarka poprosiła wczoraj.)
Les radios, il les a envoyé au spécialiste ce matin.

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Przykład
Les radios, il les a envoyées au spécialiste ce matin.
(Zdjęcia rentgenowskie wysłał je dziś rano do specjalisty.)
Elle s’est lavé les mains avant l’examen.

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Przykład
Elle s’est lavé les mains avant l’examen.
(Umyła sobie ręce przed badaniem.)

Ćwiczenie 3: Wielokrotny wybór

Instrukcja: Wybierz poprawne zdanie.