Przyimki: wskazywanie pór dnia | uczyć się włoskiego

Le preposizioni "a, in, su, con" indicano luogo o tempo.

(Przyimki "a, in, su, con" wskazują miejsce lub czas.)

Wyjaśnienie nauczyciela

Co dokładnie wyraża ta prepozycja czasu?

Wybór przyimka zależy od tego, czy mówisz o punkcie w czasie, początku, trwaniu, przedziale albo części dnia.

Co chcesz powiedzieć?	Włoski przyimek	Typowe pytanie kontrolne
część dnia (rano / po południu / wieczorem)	di	„Która część dnia?”
konkretny moment / godzina, także „do” (koniec)	a	„Dokładnie kiedy?”
początek od… (start okresu)	da	„Od kiedy?”
okres, w którym coś się dzieje	in	„W jakim okresie?”
około… / mniej więcej o… (przybliżony cel czasowy)	per	„Mniej więcej na którą?”
przedział: między… a… / za… (po pewnym czasie)	tra / fra	„Między czym a czym? / Za ile?”

„Di” = część dnia (nie godzina)

Używaj di z: mattina, pomeriggio, sera, czasem też notte.
To odpowiada polskiemu: „rano / po południu / wieczorem”.

Poprawnie	Uwaga
Lavoro di mattina.	„Pracuję rano.” (część dnia)
Mangio di pomeriggio.	„Jem po południu.”
~~Mangio a pomeriggio.~~	a to zwykle moment, a nie „część dnia”.

„A” = moment w czasie oraz „do” (koniec)

a odpowiada często polskiemu „o”: a mezzogiorno, a mezzanotte, alle 9.
a może też oznaczać koniec okresu (w parze z „da”): da lunedì a venerdì.

Wzór	Przykład
a + godzina	La riunione finisce a mezzogiorno.
da … a … (od… do…)	Lavoro da lunedì a venerdì.

Pułapka PL → IT: polskie „w południe” to po włosku najczęściej a mezzogiorno (nie *in mezzogiorno*).

„Da” = start: od kiedy zaczyna się okres

da pokazuje punkt startowy: od dziś, od jutra, od poniedziałku.
Często łączy się z a (od… do…).

Poprawnie	Znaczenie
Da domani sono in vacanza.	„Od jutra jestem na urlopie.”
Lavoro da lunedì mattina.	„Pracuję od poniedziałku rano.”

„In” = okres, w którym coś się dzieje (ramy czasowe)

in daje „ramę”: w tygodniu, w weekend, w ciągu dnia.
Często pasuje do rutyn i planów: in settimana, in giornata.

Poprawnie	Jak to czytać po polsku
Studio in settimana.	„Uczę się w tygodniu / w ciągu tygodnia.”
In giornata lavoro dalle 9 alle 17.	„W ciągu dnia pracuję od 9 do 17.”

„Per” = około… / „na” daną godzinę (cel czasowy)

per użyjesz, gdy podajesz przybliżony czas lub „cel”: „mniej więcej na 12”.
Dobre w pracy: terminy, dojazdy, plan dnia.

Poprawnie	Znaczenie
Arrivo per le 12.	„Dojeżdżam/Przyjadę około 12.”
Possiamo sentirci per le 18?	„Możemy zdzwonić się około 18?”

Wskazówka: jeśli czas jest bardzo konkretny (np. dokładnie 12:00), częściej będzie a: a mezzogiorno.

„Tra / fra” = między… a… oraz za… (od teraz)

tra/fra + godziny: przedział „między”.
tra/fra + czas: „za” (od teraz): tra cinque minuti.
tra i fra znaczą to samo (wybór stylistyczny).

Poprawnie	Znaczenie
La pausa è tra le 13 e le 14.	„Przerwa jest między 13 a 14.”
Arrivo fra cinque minuti.	„Przyjdę za pięć minut.”

Szybki autotest: 4 pytania, które wybierają przyimek za Ciebie

Część dnia? → di (di mattina / di pomeriggio)
Dokładna godzina albo koniec? → a (a mezzogiorno; da… a…)
Od kiedy start? → da (da domani)
Okres / ramy, „w tygodniu”? → in (in settimana)

Jeśli chodzi o około → per; jeśli o między / za → tra/fra.

Mini-ściąga: typowe, naturalne zestawienia (warto zapamiętać)

di mattina / di pomeriggio / di sera
a mezzogiorno / a mezzanotte
da oggi / da domani
in settimana / in giornata
per le 12 (około 12)
tra le 9 e le 11 (między 9 a 11)

Użyj "da", aby wskazać początek okresu czasu.
Użyj "a", aby wskazać dokładny moment w czasie oraz koniec okresu czasu.
Użyj "in", aby wskazać okres czasu, w którym coś się dzieje.
Użyj "tra/fra", aby wskazać przedział czasu.
Użyj "di", aby wskazać porę dnia.

Preposizione (Przyimek)	Esempio (Przykład)
Di	Lavoro di pomeriggio (Pracuję po południu)
A	Mangio a mezzogiorno (Jem w południe)
Da	Da domani sono in vacanza (Od jutra jestem na urlopie)
In	Studio in settimana (Uczę się w tygodniu)
Per	Mangio per le 12 (Jem około* 12)*
Tra/fra	Fra le 6 e le 12 è mattina (Między* 6 a 12 jest rano)*

Ćwiczenie 1: Wielokrotny wybór

Instrukcja: Wybierz poprawną odpowiedź

1. Lavoro ___ mattina e spesso abbiamo una riunione a mezzogiorno.

2. ___ settimana studio italiano la sera, ma a mezzanotte dormo sempre.

3. Domani i bambini vanno a scuola ___ mattina e al parco nel pomeriggio.

4. ___ le 9 e le 11 abbiamo molte telefonate, poi lavoriamo tranquilli di pomeriggio.

Ćwiczenie 2: Przepisz zwroty

Instrukcja: Przekształć zdania, używając właściwej przyimka czasu (di, a, da, in, per, tra/fra) wskazanego w nawiasie.

Pokaż/Ukryj tłumaczenie Pokaż/Ukryj podpowiedzi

Wskazówka Wskazówka (di) Lavoro il pomeriggio.

⇒ _______________________________________________ Example
Lavoro di pomeriggio.
(Lavoro di pomeriggio.)
Wskazówka Wskazówka (a) Mangiamo il mezzogiorno.

⇒ _______________________________________________ Example
Mangiamo a mezzogiorno.
(Mangiamo a mezzogiorno.)
Wskazówka Wskazówka (da) Domani sono in vacanza.

⇒ _______________________________________________ Example
Da domani sono in vacanza.
(Da domani sono in vacanza.)
Wskazówka Wskazówka (in) Studio la settimana.

⇒ _______________________________________________ Example
Studio in settimana.
(Studio in settimana.)
Wskazówka Wskazówka (per) Pranzo verso le 12.

⇒ _______________________________________________ Example
Pranzo per le 12.
(Pranzo per le 12.)
Wskazówka Wskazówka (tra/fra) Le lezioni sono le 9 e le 11.

⇒ _______________________________________________ Example
Le lezioni sono tra le 9 e le 11.
(Le lezioni sono tra le 9 e le 11.)

Ćwiczenie 3: Gramatyka w praktyce

Instrukcja: W parach porównajcie swoje harmonogramy i zaplanujcie tydzień.

Pokaż/Ukryj tłumaczenie

Sytuacja

Due colleghi organizzano la settimana di lavoro e il tempo libero insieme.

Omówić

Quando lavori di mattina, di pomeriggio o di sera durante la settimana? (Kiedy pracujesz rano, po południu lub wieczorem w ciągu tygodnia?)
A che ora di solito dormi la sera e a che ora ti svegli la mattina?','Cosa hai fatto ieri sera e cosa fai domani sera? (O której zwykle kładziesz się spać wieczorem i o której wstajesz rano?)

Przydatne słowa i zwroty

Lavoro di mattina il lunedì e di pomeriggio il martedì. (Pracuję rano w poniedziałek i po południu we wtorek.)
Mangio a mezzogiorno; dormo la notte; studio in settimana. (Jem w południe; śpię w nocy; uczę się w tygodniu.)
Da domani sono libero venerdì sera e sabato pomeriggio. (Od jutra jestem wolny w piątek wieczorem i w sobotę po południu.)

Użyj w rozmowie

usare di per periodo della giornata (używać di dla części dnia)
usare a, in, da, tra/fra per indicare il tempo (używać a, in, da, tra/fra do wskazania czasu)