Relativpronomen (waar + Präposition, wie)

Betrekkelijk voornaamwoord (waar + voorzetsel, wie)

Gebruik van waar en wie in relatieve bijzinnen om extra informatie te geven over een zelfstandig naamwoord.

(Verwendung von waar und wie in Relativsätzen, um zusätzliche Informationen über ein Substantiv zu geben.)

Lehrerklärung

Wanneer gebruik je waar + voorzetsel en wanneer (voorzetsel +) wie?

In relatieve zinnen verwijs je terug naar een woord (het antecedent). De eerste vraag is altijd:

Gaat het om een ding/zaak/idee? → gebruik waar + voorzetsel (vaak samengetrokken: waaraan, waarmee, waarover).
Gaat het om een persoon? → gebruik wie (meestal: voorzetsel + wie zoals met wie, aan wie).

Stap-voor-stap: zo kies je snel het juiste woord

Zoek het antecedent: over wie/wat gaat het woord vóór de bijzin?
Kies categorie: persoon → wie, ding/abstract → waar.
Zoek het vaste voorzetsel bij het werkwoord/uitdrukking in de bijzin.
Zet het voorzetsel vóór het betrekkelijk woord (persoon) of maak de combinatie met waar (ding).

Overzicht: meest voorkomende combinaties (ding/zaak)

Voorzetsel	Combinatie met waar	Voorbeeld (NL)
aan	waaraan	Het plan waaraan ik werk, is haalbaar.
met	waarmee	De software waarmee we werken, is veilig.
in	waarin	Het document waarin alles staat, is bijgewerkt.
over	waarover	Het onderwerp waarover we praten, is gevoelig.
op	waarop	De deadline waarop iedereen wacht, komt dichtbij.
voor	waarvoor	De reden waarvoor ik bel, is eenvoudig.

Tip: denk in het Duits aan wo(r) + Präposition: woran, womit, worüber…

Overzicht: personen → voorzetsel + wie

Patroon	Voorbeeld (NL)	Let op
met wie	De collega met wie ik overleg, is vandaag vrij.	Niet: ~~waarmee~~ bij een persoon.
aan wie	De cliënt aan wie ik advies gaf, was tevreden.	Werkt ook voor indirect object.
bij wie	De arts bij wie ik langsga, is gespecialiseerd.	Vaak bij locaties/instanties met personen.

Veelgemaakte fouten (en hoe je ze voorkomt)

Fout 1: “wie” voor dingen

~~Het apparaat met wie ik train…~~ → Het apparaat waarmee ik train…
Fout 2: “waar” voor personen

~~De diëtist aan waar ik vragen stel…~~ → De diëtist aan wie ik vragen stel…
Fout 3: voorzetsel vergeten

~~Het project waar ik werk…~~ (kan, maar vaak bedoel je iets anders) → Het project waaraan ik werk…

Check: zeg je in het Nederlands werken aan, praten over, denken aan?

Spreektaal: voorzetsel los aan het einde

In informele spreektaal hoor je soms dat waar en het voorzetsel uit elkaar gaan.

Formeler/duidelijker: Het dieet waaraan ik werk, is streng.
Spreektaal: Het dieet waar ik aan werk, is streng.

Advies: gebruik in schrijfwerk en in examens liever de samengevoegde vorm (waaraan, waarmee, waarover).

Extra: wie + bezit (z’n / d’r)

Als je iets noemt dat bij een persoon hoort, kun je in spreektaal gebruiken:

De vrouw wie d’r bloedsuiker elke dag gecontroleerd wordt…

Praktischer en vaker (neutraal):

De vrouw bij wie de bloedsuiker elke dag gecontroleerd wordt…
De vrouw van wie de bloedsuiker elke dag gecontroleerd wordt… (meer nadruk op ‘van wie’ = ‘wier’)

Zelfcheck (30 seconden)

Persoon? → (voorzetsel +) wie.
Ding/idee? → waar + voorzetsel → waaraan/waarmee/waarover…
Klopt het voorzetsel bij het werkwoord? (bv. houden aan, werken aan, praten over)

Präposition + waar, wenn das Bezugswort ein Objekt ist.
Verwenden Sie wie, wenn das Bezugswort eine Person ist.

Regel (Regel)	Gebruik	Vertaling (Übersetzung)
waar + voorzetsels	Vervanging voor die/dat (Ersatz für die/das) Waar + met / tot → waarmee/waartoe (Waar + met / tot → womit/wozu)	Het gerecht waaraan ik bezig ben, is heel gezond. (Das Gericht, woran* ich arbeite, ist sehr gesund.) Het sportapparaat waarmee* ik train, is heel effectief voor mijn spieren. (Das Sportgerät, womit* ich trainiere, ist sehr effektiv für meine Muskeln.*)
wie	Na een voorzetsel (Nach einer Präposition) Als meewerkend voorwerp (Als indirektes Objekt) wie + z'n / d'r (wie + sein / ihr)	De man met wie mijn zus getrouwd is, is een kok. (Der Mann, mit dem* meine Schwester verheiratet ist, ist ein Koch.) De man aan wie* ik voedingsadvies gaf, is mijn neef. (Der Mann, dem* ich Ernährungstipps gegeben habe, ist mein Cousin.) De vrouw wie d'r* koolhydraten in balans moet houden, eet veel groenten. (Die Frau, die ihre* Kohlenhydrate im Gleichgewicht halten muss, isst viel Gemüse.*)

Ausnahmen!

In der Umgangssprache können waar und die Präposition getrennt werden, wie in: 'Het sportdieet waar ik aan werk, bevat veel proteïnen.'

Übung 1: Mehrfachauswahl

Anleitung: Wähle die richtige Antwort

1. Het dieet ____ ik me aan houd, bevat minder koolhydraten en meer groente.

2. De zuivelproducten ____ ik ontbijt, bevatten veel proteïnen.

3. De buurman aan ____ ik vroeg hoe hij was afgevallen, ging elke dag wandelen.

4. Het voedingsadvies ____ we in de praktijkles spraken, ging vooral over vitaminen en variëren.

Übung 2: Schreibe die Sätze neu

Anleitung: Fasse die Sätze zu einem Satz mit einem Relativsatz zusammen und verwende das richtige Relativpronomen: wo + Präposition (bei einer Sache) oder wer (bei einer Person).

Anzeigen/Übersetzung ausblenden Hinweise einblenden/ausblenden

Ik volg een sportprogramma. Met dit sportprogramma train ik drie keer per week.

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Beispiel
Ik volg een sportprogramma waarmee ik drie keer per week train.
(Ich mache ein Sportprogramm, mit dem ich dreimal pro Woche trainiere.)
Dit is het dieet. Aan dit dieet houd ik me al twee maanden.

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Beispiel
Dit is het dieet waaraan ik me al twee maanden houd.
(Das ist die Diät, an die ich mich schon seit zwei Monaten halte.)
Ik heb een app gedownload. In deze app houd ik mijn calorieën bij.

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Beispiel
Ik heb een app gedownload waarin ik mijn calorieën bijhoud.
(Ich habe eine App heruntergeladen, in der ich meine Kalorien im Blick behalte.)
Dat is de collega. Met hem lunch ik vaak na het sporten.

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Beispiel
Dat is de collega met wie ik vaak lunch na het sporten.
(Das ist der Kollege, mit dem ich nach dem Sport oft zu Mittag esse.)

Übung 3: Mehrfachauswahl

Anleitung: Wähle den grammatikalisch korrekten Satz.