Zaimek względny (waar + voorzetsel, wie)

Betrekkelijk voornaamwoord (waar + voorzetsel, wie)

Gebruik van waar en wie in relatieve bijzinnen om extra informatie te geven over een zelfstandig naamwoord.

(Użycie waar i wie w zdaniach podrzędnych względnych, aby podać dodatkowe informacje o rzeczowniku.)

Wyjaśnienie nauczyciela

Kiedy używasz waar + przyimek, a kiedy (przyimek) + wie?

W zdaniach względnych („który/która/które…”) w niderlandzkim wybór zależy głównie od tego, czy poprzednik to rzecz/pojęcie, czy osoba.

Rzecz / pojęcie / sytuacja → waar + przyimek (często jako jedno słowo: waarmee, waarover, waaraan…)
Osoba → przyimek + wie (np. met wie, aan wie, bij wie…)

Krok 1: znajdź „poprzednik” (antecedent)

Poprzednik to rzeczownik, który opisujesz w zdaniu względnym.

het dieet (dieta) → rzecz → użyjesz form z waar
de diëtist (dietetyk) → osoba → użyjesz wie

Krok 2: ustal przyimek (z jakim przyimkiem łączy się czasownik?)

W praktyce najpierw myślisz o „zwykłym” zdaniu z przyimkiem, a potem robisz z niego zdanie względne.

„Zwykłe” zdanie	Przyimek	Co z tego powstaje?
Ik werk aan het dieet.	aan	het dieet waaraan ik werk
We spreken over het voedingsadvies.	over	het voedingsadvies waarover we spreken
Ik lunch met de collega.	met	de collega met wie ik lunch
Ik stel vragen aan de diëtist.	aan	de diëtist aan wie ik vragen stel

Formy najczęstsze: „waar + przyimek” jako jedno słowo

W języku pisanym i starannym mówieniu przyimek zwykle łączy się z waar.

Przyimek	Forma	Krótki przykład
met	waarmee	Het apparaat waarmee ik train, is nieuw.
aan	waaraan	Het project waaraan ik werk, loopt goed.
over	waarover	Het onderwerp waarover we praten, is belangrijk.
in	waarin	De app waarin ik mijn data bijhoud, is handig.
op	waarop	De dag waarop we starten, is maandag.

Osoba: przyimek zostaje osobno + wie

Przy osobach nie robisz *waarmet* itp. Zostaje met wie / aan wie / bij wie.

De man met wie mijn zus getrouwd is, is kok.
De cliënt aan wie ik advies gaf, was tevreden.
De vrouw bij wie de bloedsuiker gecontroleerd wordt, volgt een schema.

Pułapki, na które warto uważać

Nie mieszaj „rzecz” i „osoba”
- De groente waarmee ik kook…
- ~~De groente met wie ik kook…~~
Nie dokładaj „die/dat”, jeśli potrzebujesz przyimka
- Het dieet waar ik me aan houd… (mówione) / Het dieet waaraan ik me houd… (staranniej)
- ~~Het dieet dat ik me aan houd…~~
Przyimek zależy od czasownika (to najczęstszy błąd)
- zich houden aan (czegoś się trzymać) → waaraan
- spreken over (mówić o) → waarover
- werken aan (pracować nad) → waaraan

Szyk w zdaniu względnym (minimum, które musisz kontrolować)

Zdanie względne zaczyna się od: waar… / (przyimek) + wie.
Czasownik (część odmieniona) zwykle idzie na koniec zdania względnego.

Przykład: Het voedingsadvies waarover we in de vergadering spraken, was duidelijk.

Wyjątek z mowy potocznej: rozdzielanie „waar” i przyimka

W rozmowie często usłyszysz, że waar i przyimek są rozdzielone.

Het dieet waar ik me aan houd…
Het project waar we aan werken…

W pisaniu i w starannej wypowiedzi bezpieczniej jest użyć form łączonych: waaraan / waarmee / waarover.

Szybka autokontrola (10 sekund)

To osoba czy rzecz? → osoba: wie; rzecz: waar.
Jaki przyimek jest potrzebny? (aan/met/over/in/bij…)
Złóż formę: rzecz → waar + przyimek (często razem); osoba → przyimek + wie.

Przyimek + waar, gdy poprzednik jest przedmiotem.
Użyj wie, gdy poprzednik jest osobą.

Regel (Zasada)	Gebruik	Vertaling (Tłumaczenie)
waar + voorzetsels	Vervanging voor die/dat (Zastępuje die/dat) Waar + met / tot → waarmee/waartoe (Waar + met / tot → waarmee/waartoe)	Het gerecht waaraan ik bezig ben, is heel gezond. (Danie, nad którym pracuję, jest bardzo zdrowe.) Het sportapparaat waarmee ik train, is heel effectief voor mijn spieren. (Sprzęt sportowy, na którym trenuję, jest bardzo skuteczny dla moich mięśni.)
wie	Na een voorzetsel (Po przyimku) Als meewerkend voorwerp (Jako dopełnienie dalsze) wie + z'n / d'r (wie + z'n / d'r)	De man met wie mijn zus getrouwd is, is een kok. (Mężczyzna, z którym moja siostra jest żonata, jest kucharzem.) De man aan wie ik voedingsadvies gaf, is mijn neef. (Mężczyzna, któremu dałem/am poradę żywieniową, jest moim kuzynem.) De vrouw wie d'r koolhydraten in balans moet houden, eet veel groenten. (Kobieta, która musi utrzymywać swoje węglowodany w równowadze, je dużo warzyw.)

Wyjątki!

W języku potocznym waar i przyimek mogą zostać rozdzielone, np.: 'Het sportdieet waar ik aan werk, bevat veel proteïnen.'

Ćwiczenie 1: Wielokrotny wybór

Instrukcja: Wybierz poprawną odpowiedź

1. Het dieet ____ ik me aan houd, bevat minder koolhydraten en meer groente.

2. De zuivelproducten ____ ik ontbijt, bevatten veel proteïnen.

3. De buurman aan ____ ik vroeg hoe hij was afgevallen, ging elke dag wandelen.

4. Het voedingsadvies ____ we in de praktijkles spraken, ging vooral over vitaminen en variëren.

Ćwiczenie 2: Przepisz zwroty

Instrukcja: Połącz zdania w jedno zdanie z przydawką względną i użyj odpowiedniego zaimka względnego: gdzie + przyimek (dla rzeczy) lub kto (dla osoby).

Pokaż/Ukryj tłumaczenie Pokaż/Ukryj podpowiedzi

Ik volg een sportprogramma. Met dit sportprogramma train ik drie keer per week.

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Przykład
Ik volg een sportprogramma waarmee ik drie keer per week train.
(Uczęszczam na program sportowy, dzięki któremu trenuję trzy razy w tygodniu.)
Dit is het dieet. Aan dit dieet houd ik me al twee maanden.

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Przykład
Dit is het dieet waaraan ik me al twee maanden houd.
(To jest dieta, której trzymam się już od dwóch miesięcy.)
Ik heb een app gedownload. In deze app houd ik mijn calorieën bij.

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Przykład
Ik heb een app gedownload waarin ik mijn calorieën bijhoud.
(Pobrałem(am) aplikację, w której zapisuję swoje kalorie.)
Dat is de collega. Met hem lunch ik vaak na het sporten.

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Przykład
Dat is de collega met wie ik vaak lunch na het sporten.
(To jest kolega, z którym często jem lunch po treningu.)

Ćwiczenie 3: Wielokrotny wybór

Instrukcja: Wybierz zdanie poprawne gramatycznie.