Da- en Wo-samenstellingen: voorbeelden en toepassing

Da- und Wo-Komposita: Beispiele und Anwendung


Da- und Wo-Komposita verbinden Verben und Präpositionen mit Pronomen. Beispiele: darauf, dafür, worüber, damit.

(Da- en Wo-samenstellingen verbinden werkwoorden en voorzetsels met voornaamwoorden. Voorbeelden: darauf, dafür, worüber, damit.)

Wat zijn Da- en Wo‑komposita (daar-, waar-)?

In het Duits vervang je vaak voorzetsel + “das/etwas” door één woord: een da-- of wo--kompositum.

  • da- = verwijst terug naar iets dat al bekend is (≈ “daar…”).
  • wo- = vraagvorm of onbekende info (≈ “waar…”).

Kies snel de juiste vorm (beslisboom)

  1. Stel je een vraag? → gebruik wo-
    • Woran denkst du?
    • Worüber sprecht ihr?
  2. Verwijs je naar iets dat net genoemd is? → gebruik da-
    • Wir haben darüber gesprochen.
    • Ich habe mich darauf vorbereitet.

Vorming: hoe bouw je het woord?

Basis + voorzetsel Resultaat Voorbeeld met werkwoord
da- auf darauf sich darauf vorbereiten
da- für dafür dafür sorgen
da- über darüber darüber sprechen
da- mit damit damit kann man …
wo- über worüber worüber sprecht ihr?
wo- an woran woran denkst du?

Let op: “da-” betekent niet altijd “doel”

Een veelgemaakte fout is denken dat damit en dafür “gewoon varianten van ‘daar…’” zijn. Ze volgen vaak vaste combinaties.

  • damit = “met dat / daarmee” (middel, instrument)
    • Ich unterschreibe hier. Damit kann die Bank den Vertrag prüfen.
  • dafür = “daarvoor” (doel/taak/verantwoordelijkheid)
    • Wir sorgen dafür, dass alle Unterlagen vollständig sind.

Woordvolgorde: waar staat het in de zin?

  • Da-/wo-woord staat vaak vóór het werkwoorddeel waar het bij hoort.
    • Ich habe mich schon darauf vorbereitet, den Notar zu treffen.
    • Worüber habt ihr genau gesprochen?
  • Met bijzin (dass…): het da-woord blijft in de hoofdzin.
    • Er freut sich darüber, dass der Termin nächste Woche ist.

Veelvoorkomende valkuilen (en snelle check)

  • Valkuil 1: Ich habe mich schon daran vorbereitet
    • Correct: Ich habe mich schon darauf vorbereitet … (want: auf hoort bij sich vorbereiten)
  • Valkuil 2: in vragen toch da- gebruiken
    • Damit hast du beim Notar schon gerechnet?
    • Correct: Womit hast du beim Notar schon gerechnet?
  • Snelle check: kun je in het Nederlands zeggen “waar + voorzetsel”? Dan is het vaak wo-.
  • Snelle check: kun je terugwijzen naar “dat onderwerp/dit punt”? Dan is het vaak da-.

Mini-overzicht: welke vraag past bij welk voorzetsel?

Voorzetsel Vraag (wo-) Verwijzing (da-) Typische werkwoorden
an woran? daran denken an, arbeiten an
über worüber? darüber sprechen über, sich freuen über
auf worauf? darauf warten auf, sich vorbereiten auf
mit womit? damit rechnen mit, anfangen mit
für wofür? dafür verantwortlich sein für, sorgen für

Zelftest: kun je het al zonder te twijfelen?

  1. Markeer het werkwoord + voorzetsel (bv. sprechen über, denken an).
  2. Vraag of verwijzing?wo- of da-.
  3. Check hardop: “spreken over …” → darüber / worüber.

Doel: je herkent het voorzetsel van het werkwoord en kiest automatisch de juiste da-/wo--vorm.

  1. Da- + pronomen (bijv. darauf, dafür)
  2. Wo- + pronomen (bijv. worüber, woran)
Komposita (Samenstellingen)Verwendung (Gebruik)Beispielphrase (Voorbeeldzin)
Daraufbezieht sich auf ein vorher erwähntes Objekt oder Thema (verwijst naar een eerder genoemd object of onderwerp)Ich habe mich schon darauf vorbereitet, den Notar zu treffen. (Ik heb me al daarop voorbereid om de notaris te ontmoeten.)
Dafürfür einen bestimmten Zweck oder eine Handlung (voor een bepaald doel of een handeling)Wir haben dafür gesorgt, dass alle Unterlagen fertig sind. (We hebben daarvoor gezorgd dat alle documenten klaar zijn.)
Darüberverwendet, um eine vorherige Aussage oder ein Thema zu verbinden (gebruikt om een eerdere uitspraak of een onderwerp te verbinden)Er freut sich darüber, dass er bald verheiratet wird. (Hij is blij daarover dat hij binnenkort gaat trouwen.)
Damitbezieht sich auf eine Absicht oder ein Ziel (verwijst naar een bedoeling of een doel)Ich werde damit rechnen, dass die Scheidung kompliziert wird. (Ik zal daarmee rekening houden dat de scheiding ingewikkeld wordt.)
WorüberFrageform oder Bezug auf ein Thema (vraagvorm of verwijzing naar een onderwerp)Worüber hast du nachgedacht? (Waarover heb je nagedacht?)
WoranBezug auf ein Objekt oder Konzept in Fragen (verwijzing naar een object of concept in vragen)Woran denkst du gerade? (Waaran denk je op dit moment?)

Uitzonderingen!

  1. Werkwoorden met Da- en Wo-samenstellingen kunnen vaak als vaste uitdrukkingen worden gebruikt.
  2. Da-samenstellingen verwijzen vaak naar iets dat al genoemd is.
  3. Wo-samenstellingen staan vaak in vragen of bij verwijzingen naar plaatsen.

Oefening 1: Meerkeuze

Instructie: Kies het juiste antwoord

1. Bitte bringen Sie Ihren Personalausweis mit; ohne ____ können wir den Antrag nicht bearbeiten.

Neem alstublieft uw identiteitskaart mee; zonder ____ kunnen we de aanvraag niet behandelen.

2. Wir haben schon ____ gesprochen, dass Sie für die Scheidung mehrere Unterlagen brauchen.

We hebben al ____ gesproken, dat u voor de echtscheiding meerdere documenten nodig hebt.

3. ____ habt ihr beim Termin im Standesamt genau gesprochen?

____ hebben jullie tijdens de afspraak bij de burgerlijke stand precies gesproken?

4. Ich freue mich ____, dass wir nächste Woche die Heiratsurkunde abholen.

Ik kijk ernaar uit ____, dat we volgende week de huwelijksakte ophalen.

Oefening 2: Herschrijf de zinnen

Instructie: Herschrijf de zinnen: Vervang de voorzetsel + „das/etwas/wor-” door het passende Da- of Wo-compositum (bijv. „darauf”, „dafür”, „damit”, „darüber”, „woran”, „worüber”).

Vertaling tonen/verbergen Toon/verberg hints
  1. Ich habe mich auf das Gespräch mit dem Notar vorbereitet.
    ⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
    Ich habe mich darauf vorbereitet, mit dem Notar zu sprechen.
    (Ik heb me erop voorbereid om met de notaris te praten.)
  2. Wir sorgen für die Unterlagen und schicken sie heute noch ab.
    ⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
    Wir sorgen dafür, dass die Unterlagen fertig sind, und schicken sie heute noch ab.
    (Wij zorgen ervoor dat de documenten klaar zijn en sturen ze vandaag nog op.)
  3. Er freut sich über die Nachricht, dass der Termin schon nächste Woche ist.
    ⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
    Er freut sich darüber, dass der Termin schon nächste Woche ist.
    (Hij verheugt zich erover dat de afspraak al volgende week is.)
  4. Ich unterschreibe das Formular. So kann die Bank den Vertrag prüfen.
    ⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
    Ich unterschreibe das Formular. Damit kann die Bank den Vertrag prüfen.
    (Ik onderteken het formulier. Daarmee kan de bank het contract controleren.)

Oefening 3: Meerkeuze

Instructie: Kies de juiste variant met da- of wo-samenstellingen.

1.
Fout: „Daarmee” is een da‑samenstelling en drukt doel of middel uit; hier heb je de vraagvorm „waarmee” nodig.
2.
Fout: „eraan voorbereid” is hier ongebruikelijk; correct is het voorzetsel „op” plus da‑samenstelling „erop”.

Geschreven door

Deze inhoud is ontworpen en beoordeeld door het coLanguage pedagogisch team. Over coLanguage

Profile Picture

Flavio Redecker

Master in Franse taalwetenschap en geschiedenis

Osnabrück University


Laatst bijgewerkt:

vrijdag, 08/05/2026 06:18