De tijdsbepalende bijwoorden: dopo, prima, poi enz...

Gli avverbi di tempo: dopo, prima, poi ecc...

Gli avverbi di tempo indicano quando accade qualcosa.

(Bijwoorden van tijd geven aan wanneer er iets gebeurt.)

Uitleg van de docent

Wat zijn ‘avverbi di tempo’?

In het Italiaans gebruik je avverbi di tempo om te zeggen wanneer of in welke volgorde iets gebeurt.

poi = daarna / dan
dopo = na / daarna
prima = voor / eerst
già = al / reeds
ora / adesso = nu / op dit moment

Met deze woorden maak je de tijdlijn van je dag duidelijk: wat doe je eerst, wat daarna, wat al, wat nu?

1. Poi & dopo: wat doe je daarna?

poi en dopo betekenen allebei: er gebeurt iets na iets anders.

Avverbio	Typisch gebruik	Voorbeeld
poi	verbindt 2 handelingen klinkt heel spreektaal	Leggo e poi* disegno.* Ik lees en daarna teken ik.
dopo	vaak met een zelfstandig naamwoord of aan het einde van de zin	Dopo cena guardo un film. Na het eten kijk ik een film.

poi staat bijna altijd in het midden van de zin, tussen twee acties.
- Faccio la spesa e poi cucino.
dopo kun je gebruiken:
- met een zelfstandig naamwoord: Dopo il lavoro…
- met di + infinitief: Dopo aver mangiato… (A2+, voor later)
- of gewoon aan het einde: Vado a casa e mangio dopo.

Snelle vuistregels (A1):

2 acties na elkaar in één zin? → gebruik poi.
Na een moment / activiteit (cena, il lavoro, il corso)? → gebruik dopo + dat woord.

2. Prima: wat komt eerst?

Met prima zeg je wat eerder gebeurt.

prima + di + infinitief (heel nuttig op A1):
- Prima di uscire, scrivo una mail.
  Voordat ik wegga, schrijf ik een mail.
- Prima di dormire, leggo.
  Voordat ik ga slapen, lees ik.
prima zonder di → meestal gevolgd door een tijd/activiteit die uit de context duidelijk is:
- Prima preparo la cena e poi guardo la TV.

Let op bij A1:

Zeg voor veiligheid: prima di + infinitief.
- ~~Prima uscire…~~ → Prima di uscire…

3. Ora / adesso: wat doe je nu?

ora en adesso betekenen allebei: nu.

Je gebruikt ze met de tegenwoordige tijd (presente):
- Adesso lavoro. – Nu werk ik.
- Ora vado a casa. – Nu ga ik naar huis.

Positie in de zin:

aan het begin (meer nadruk):
- Adesso parlo con il cliente.
of na het werkwoord:
- Parlo con il cliente adesso.

Tip: op A1 kun je ora en adesso als synoniemen gebruiken. Kies er één die je fijn vindt en gebruik die consequent.

4. Già: wat is al klaar?

già betekent al. Je gebruikt het vooral met de voltooid tegenwoordige tijd (passato prossimo).

Ho già letto quel libro.
Ik heb dat boek al gelezen.
Hai già mangiato?
Heb je al gegeten?

Typische plaats in de zin:

tussen hulpwerkwoord (ho, hai, ha, abbiamo, avete, hanno) en het voltooid deelwoord:
- Ho già finito.
- Abbiamo già parlato.

Begin op A1 met dit veilige patroon:

Ho/Abbiamo/Hai … già + participio passato
- Ho già mangiato.

5. Waar zet je het bijwoord in de zin?

In je boek staat: je kunt het bijwoord aan het begin zetten (meer nadruk) of aan het einde (extra info).

Positie	Functie	Voorbeeld
Begin van de zin	je benadrukt het moment goed om je verhaal te structureren	Prima studio, poi esco. Eerst studeer ik, daarna ga ik weg.
Einde van de zin	extra info klinkt vaak rustiger	Studio adesso. Ik studeer nu.

Enkele veilige patronen om te onthouden:

Prima di + infinitief aan het begin:
- Prima di cenare, leggo.
Dopo + zelfstandig naamwoord aan het begin:
- Dopo il lavoro, faccio sport.
Poi tussen twee werkwoorden:
- Vado a casa e poi cucino.
Ora / adesso aan het begin of vlak na het werkwoord:
- Adesso scrivo. / Scrivo adesso.
Già tussen hulpwerkwoord en voltooid deelwoord:
- Ho già finito.

6. Typische fouten en hoe je ze vermijdt

Fout 1: poi aan het eind plakken als losse tijdsaanduiding
- ~~Vado in palestra poi.~~
- Beter: Dopo vado in palestra. of Vado in palestra dopo.
- Gebruik poi vooral tussen twee acties.
Fout 2: prima zonder di + infinitief
- ~~Prima mangiare, lavoro.~~
- Beter: Prima di mangiare lavoro.
Fout 3: già op een vreemde plek
- ~~Già ho letto il libro.~~
- Beter: Ho già letto il libro.
Fout 4: nu zeggen met presente, maar een andere tijd bedoelen
- Adesso lavoro. = ik ben nu aan het werk.
- Wil je over gewoontes spreken? Dan kun je ook zonder nu:
  - Lavoro sempre fino alle sei.

7. Zelfcheck: kun jij je dag in het Italiaans ordenen?

Beantwoord voor jezelf in eenvoudig Italiaans. Gebruik de dikgedrukte woorden.

Beschrijf je ochtend met prima di en dopo:
- Prima di …, …
- Dopo …, …
Vertel twee dingen die je na elkaar doet met poi:
- … e poi …
Zeg wat je nu doet met adesso / ora:
- Adesso …
Zeg iets wat je al gedaan hebt met già:
- Ho già …

Kun je dit soort zinnen rustig en correct maken? Dan beheers je de belangrijkste avverbi di tempo op A1-niveau en ben je klaar om ze in gesprek te gebruiken.

Bijwoorden van tijd staan aan het begin van de zin om het moment te benadrukken.
Bijwoorden van tijd staan aan het einde van de zin om extra informatie toe te voegen.

Avverbio (Bijwoord)	Esempio (Voorbeeld)
Poi	Leggo e poi disegno un po'.
Dopo	Disegno dopo cena.
Prima	Disegno prima di uscire.
Già	Ho già letto quel libro.
Ora / adesso	Adesso sto disegnando.

Oefening 1: Meerkeuze

Instructie: Kies het juiste antwoord

1. _____ lavoro in ufficio, poi vado al corso di danza.

2. Ceno con la mia famiglia e _____ guardo un film.

3. _____ del corso di fotografia leggo un libro, poi faccio le foto al parco.

4. _____ ascolto musica, ho già fatto i compiti di italiano.

Oefening 2: Herschrijf de zinnen

Instructie: Herschrijf de zinnen met het tussen haakjes gegeven tijdsbepalend bijwoord (later, na, eerder, al, nu/nu). Verander de positie van het bijwoord wanneer dat nodig is.

Vertaling tonen/verbergen Toon/verberg hints

Hint Hint (poi) Vado in palestra. Faccio la doccia.

⇒ _______________________________________________ Example
Vado in palestra e poi faccio la doccia.
(Ik ga naar de sportschool en daarna douchen.)
Hint Hint (dopo) Ceniamo. Guardiamo un film.

⇒ _______________________________________________ Example
Dopo cena guardiamo un film.
(Na het eten kijken we een film.)
Hint Hint (prima) Esco. Scrivo le email importanti.

⇒ _______________________________________________ Example
Prima di uscire scrivo le email importanti.
(Voor ik wegga schrijf ik de belangrijke e-mails.)
Hint Hint (già) Ho letto questo documento? Ho letto questo documento.

⇒ _______________________________________________ Example
Ho già letto questo documento.
(Ik heb dit document al gelezen.)
Hint Hint (ora) Studio italiano. Parlo con la mia collega italiana.

⇒ _______________________________________________ Example
Ora studio italiano e poi parlo con la mia collega.
(Nu studeer ik Italiaans en daarna praat ik met mijn Italiaanse collega.)
Hint Hint (adesso) Faccio una pausa caffè. Lavoro.

⇒ _______________________________________________ Example
Adesso faccio una pausa caffè e poi lavoro.
(Nu neem ik een koffiepauze en daarna ga ik weer werken.)

Oefening 3: Grammatica in actie

Instructie: Vertel samen met een klasgenoot/collega welke activiteiten jullie voor en na het werk doen.

Vertaling tonen/verbergen

Situatie

Sei a un aperitivo con colleghi e parlate dei vostri hobby.

Bespreek

Cosa fai prima di andare al lavoro e cosa fai dopo il lavoro? (Wat doe je voordat je naar je werk gaat en wat doe je nadat je klaar bent met werken?)
Quali hobby fai adesso e quali facevi prima? Usa frasi semplici. (Welke hobby’s heb je nu en welke had je vroeger? Gebruik eenvoudige zinnen.)

Nuttige woorden en uitdrukkingen

Nel tempo libero leggo e poi disegno. (In mijn vrije tijd lees ik en daarna teken ik.)
Dopo il lavoro ascolto musica o suono uno strumento. (Na het werk luister ik naar muziek of speel ik een instrument.)
Prima di cenare passo tempo con la famiglia, adesso guardo un film. (Vóór het avondeten breng ik tijd door met mijn gezin, nu kijk ik een film.)

Gebruik in gesprek

prima di + infinito (voor + infinitief)
poi / dopo + frase (daarna / na + zin)
adesso / ora + presente (nu / op dit moment + tegenwoordige tijd)