Verleden tijd van onvoltooide werkwoorden: pracowałem, kupiłeś, robił

Czas przeszły czasowników niedokonanych: pracowałem, kupiłeś, robił

W języku polskim jest tylko jeden czas przeszły i jedna podstawowa odmiana.

(In het Pools is er maar één verleden tijd en één basisvervoeging.)

Uitleg van de docent

Hoe herken je de Poolse verleden tijd?

In het Pools is de verleden tijd één woord (geen hulpwerkwoord zoals heb/ben).

PL: Wczoraj pracowałem = NL: Ik werkte / ik heb gewerkt
PL: Wczoraj pracowałam = NL: Ik werkte / ik heb gewerkt (spreker is vrouw)

Belangrijk verschil met het Nederlands: de vorm laat zien of de spreker man/vrouw is.

Stap 1: maak de stam (zonder -ć)

Je maakt de verleden tijd van de infinitief (woordenboekvorm).

Neem de infinitief: pracować (werken)
Haal -ć eraf → stam: pracowa-
Zet er een verleden-tijd-uitgang achter (zie tabel)

Dit werkt voor veel regelmatige werkwoorden: kupować → kupowa-, czekać → czeka-, robić → robi-

Stap 2: kies de juiste uitgang (persoon + geslacht)

Je kiest altijd op basis van:

Wie? (ik/jij/hij/wij/jullie/zij)
Welk geslacht? (bij ik, jij, wij, jullie en zij meervoud)

Persoon	Mannelijke vorm	Vrouwelijke vorm
ik	-łem (pracowałem)	-łam (pracowałam)
jij	-łeś (pracowałeś)	-łaś (pracowałaś)
hij/zij/het	-ł (pracował)	-ła (pracowała)

Let op: bij hij/zij/het kies je de vorm op basis van het onderwerp (on/ona/ono), niet op basis van jezelf.

Meervoud: niet alleen persoon, ook “groepstype”

In het meervoud maakt het Pools een belangrijk onderscheid:

mannelijk-persoonlijk = er zit minstens één man in de groep → -li
niet-mannelijk-persoonlijk = alleen vrouwen / dingen → -ły

Onderwerp	Uitgang	Voorbeeld met pracowa-
wij/jullie/zij (met mannen of gemengd)	-liśmy / -liście / -li	pracowaliśmy, pracowaliście, pracowali
wij/jullie/zij (alleen vrouwen)	-łyśmy / -łyście / -ły	pracowałyśmy, pracowałyście, pracowały

Snelle check: In “oni” zit altijd minstens één man. In “one” zitten geen mannen.

Veelgemaakte fouten (en hoe je ze voorkomt)

1) Geslacht vergeten bij “ik”

Man: kupiłem • Vrouw: kupiłam

~~Wczoraj kupiłem~~ (als jij een vrouw bent) → Wczoraj kupiłam
2) “oni/one” door elkaar

oni pracowali (mannen/mix) • one pracowały (alleen vrouwen/dingen)
3) Tegen iemand praten en toch “on/ona” gebruiken

Tegen “jij”: ty pracowałeś/pracowałaś, niet on/ona.

Mini-stappenplan om jezelf te controleren

Streep in je hoofd -ć weg: pracować → pracowa-
Kies de persoon: ja/ty/on/ona/my/wy/oni/one
Vraag: wie is “ik/jij/wij/jullie/zij”? (man? vrouw? gemengde groep?)
Plak de juiste uitgang: -łem/-łam, -łeś/-łaś, -li/-ły, enz.

Wat je hiermee kunt zeggen (praktisch)

Wczoraj pracowałem/pracowałam. = Gisteren werkte ik.
Wczoraj czekałeś/czekałaś przed apteką. = Jij wachtte gisteren voor de apotheek.
Pan pracował… / Pani pracowała… = De meneer werkte… / De mevrouw werkte…

Focus voor A1: leer vooral de uitgangen voor ik, jij, hij/zij en het verschil oni -li vs one -ły.

De verleden tijd maken we van de stam van het infinitief (we knippen de uitgang "-ć" af).
De verleden tijd in het Pools geeft het geslacht van de spreker aan.

Rodzaj (Geslacht)	Pracować ( Werken)
Męski (Mannelijk)	ja pracowałem ty pracowałeś on pracował	my pracowaliście wy pracowaliście oni pracowali
Żeński (Vrouwelijk)	ja pracowałam ty pracowałaś ona pracowała	my pracowałyśmy wy pracowałyście one pracowały
Nijaki (Onzijdig)	ono pracowało	/

Rodzaj (Geslacht)

Pracować ( Werken)

Męski (Mannelijk)

ja pracowałem

ty pracowałeś

on pracował

my pracowaliście

wy pracowaliście

oni pracowali

Żeński (Vrouwelijk)

ja pracowałam

ty pracowałaś

ona pracowała

my pracowałyśmy

wy pracowałyście

one pracowały

Nijaki (Onzijdig)

ono pracowało

Oefening 1: Meerkeuze

Instructie: Kies het juiste antwoord

1. Wczoraj ___ chleb w piekarni.

2. Ty wczoraj ___ przed apteką.

3. Pan wczoraj ___ w banku do 17:00.

4. Wczoraj ona ___ zakupy na poczcie i w aptece.

Oefening 2: Herschrijf de zinnen

Instructie: Schrijf de zinnen in de verleden tijd (onvoltooid verleden tijd) en pas de vorm aan op het aangegeven geslacht/persoon. (Voorbeeld: Vandaag werk ik op kantoor. → Gisteren werkte ik op kantoor.)

Vertaling tonen/verbergen Toon/verberg hints

Hint Hint ((mężczyzna)) Dziś pracuję w biurze.

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
Wczoraj pracowałem w biurze.
(Wczoraj pracowałem w biurze.)
Hint Hint ((kobieta)) Dziś pracuję w biurze.

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
Wczoraj pracowałam w biurze.
(Wczoraj pracowałam w biurze.)
Hint Hint ((my – mężczyźni lub grupa mieszana)) Teraz pracujemy w sklepie.

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
Wczoraj pracowaliśmy w sklepie.
(Wczoraj pracowaliśmy w sklepie.)
Hint Hint ((my – kobiety)) Teraz pracujemy w sklepie.

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
Wczoraj pracowałyśmy w sklepie.
(Wczoraj pracowałyśmy w sklepie.)
Hint Hint ((wy – mężczyźni lub grupa mieszana)) Dzisiaj pracujecie w domu.

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
Wczoraj pracowaliście w domu.
(Wczoraj pracowaliście w domu.)
Hint Hint ((one)) Dzisiaj pracują w restauracji.

⇒ ______________________________________________________________________________________________________________ Voorbeeld
Wczoraj pracowały w restauracji.
(Wczoraj pracowały w restauracji.)

Oefening 3: Grammatica in actie

Instructie: Vertel elkaar in paren waar je gisteren was en wat je hebt gedaan.

Vertaling tonen/verbergen

Situatie

Wczoraj załatwialiście sprawy w mieście i odwiedziliście kilka usług codziennych.

Bespreek

Jakie miejsca odwiedziłeś/odwiedziłaś wczoraj (apteka, bank, poczta)? (Welke plekken heb je gisteren bezocht (apotheek, bank, postkantoor)?)
Dlaczego tam poszedłeś/poszłaś i co załatwiłeś/załatwiłaś?','Ile czekałeś/czekałaś i jakie były godziny otwarcia?','Czy umawiałeś/umawiałaś wizytę w szpitalu lub na komisariacie policji?" (Waarom ben je daar naartoe gegaan en wat heb je daar geregeld?)

Nuttige woorden en uitdrukkingen

Wczoraj byłem/byłam w aptece i załatwiałem/załatwiałam wizytę. (Gisteren was ik in de apotheek en regelde ik een afspraak.)
W banku czekałem/czekałam, bo były kolejki. (Bij de bank heb ik moeten wachten omdat er rijen stonden.)
Na poczcie kupiłem/kupiłam znaczki i wysłałem/wysłałam listy. (Op het postkantoor kocht ik postzegels en heb ik brieven verstuurd.)

Gebruik in gesprek

Wczoraj pracowałem/pracowałam… (Gisteren werkte ik…)
W aptece robiłeś/robiłaś… (In de apotheek deed ik…)
Na poczcie kupiłeś/kupiłaś… (Op het postkantoor kocht ik…)