De tijden van het verleden

1. Overzicht: drie verleden tijden, drie functies

In dit hoofdstuk zie je drie Italiaanse verleden tijden:

• imperfetto → achtergrond, gewoonte, “was aan het…”
• passato prossimo → concrete, afgeronde actie
• trapassato prossimo → “had + voltooid deelwoord”, dus eerder dan een andere verleden actie

Stel je een film voor over het verleden:

• Imperfetto = decor en dingen die liepen op de achtergrond.
• Passato prossimo = de duidelijke gebeurtenissen, de “shots”.
• Trapassato prossimo = flashback: wat al gebeurd was vóór die gebeurtenissen.

2. Wanneer gebruik je het imperfetto?

• Gewoonten in het verleden
  • Da giovane votavo sempre lì. – Toen ik jong was, stemde ik daar altijd.
  • Let op woorden als: sempre, spesso, di solito, ogni anno / giorno / domenica…
• Situatie / achtergrond
  • Il sindaco parlava spesso con noi. – De burgemeester praatte vaak met ons.
  • Je zegt hoe het was, niet wat er één keer gebeurde.
• Lopende actie in het verleden
  • Quando sono arrivato, la gente aspettava fuori. – Toen ik aankwam, stonden de mensen te wachten.
  • “Ze waren aan het wachten” = imperfectto.

Niet gebruiken voor één concrete, afgeronde actie met een duidelijk moment (daarvoor komt het passato prossimo).

3. Wanneer gebruik je het passato prossimo?

• Één concrete, afgesloten actie
  • Ieri ho votato al seggio. – Gisteren heb ik gestemd.
  • Gisteren is voorbij, de actie is klaar.
• Specifieke gebeurtenissen, ook in een rijtje
  • Ieri il sindaco ha parlato con i cittadini e ha risposto a tutte le domande.
  • Twee acties, allebei duidelijk afgerond.

Let op signaalwoorden die vaak bij het passato prossimo horen:

• ieri, stamattina, l’anno scorso, nel 2018, poi, dopo

Niet gebruiken voor gewoonten of achtergrond. Dan klinkt het onnatuurlijk:

• Quando ero giovane, ho votato sempre allo stesso seggio.
• Quando ero giovane, votavo sempre allo stesso seggio. ✓

4. Wanneer gebruik je het trapassato prossimo?

Het trapassato prossimo is de Italiaanse “voltooid verleden tijd” (ik had gestemd).

• Actie vóór een andere verleden actie
  • Avevo già votato prima che iniziasse la riunione.
    Ik had al gestemd voordat de vergadering begon.
  • Eerst: stemmen. Daarna: vergadering.
• Vaak samen met:
  • prima (di), dopo che, quando + een andere verleden tijd
  • Quando il presidente è arrivato, il ministro aveva già spiegato tutto.

Gebruik trapassato prossimo alleen als er echt twee verleden momenten zijn. Anders is het te zwaar:

• Ieri avevo votato alle elezioni comunali. → geen tweede verleden moment
• Ieri ho votato alle elezioni comunali. ✓

5. Vorming in één oogopslag

Let op:

• Werkwoorden met essere (zoals andare, arrivare) krijgen in passato en trapassato een m/v, enk/meervoud in het voltooid deelwoord:
  sono andato / andata / andati / andate.

6. Imperfetto of passato prossimo? Snelle beslis-hulp

1. Is de actie één keer en duidelijk afgerond?
   • Ja → gebruik passato prossimo.
     • Ieri ho votato.
   • Nee, het gaat om gewoonte / achtergrond → meestal imperfetto.
     • Quando ero giovane, votavo sempre lì.
2. Is er een duidelijk tijdsbegrip met begin–eind, of een reeks acties?
   • Ja → passato prossimo.
     • L’anno scorso ho cambiato partito.
   • Meer beschrijving van hoe het toen was → imperfetto.
     • La campagna elettorale era lunga e noiosa.
3. Staan twee tijden in één zin?
   • Vaak: imperfetto voor achtergrond + passato prossimo voor de gebeurtenis.
     • Mentre aspettavo fuori, il sindaco è arrivato.

7. Trapassato prossimo in combinaties

Kijk naar typische patronen. Dit helpt je snel kiezen.

• Quando + passato prossimo, trapassato prossimo
  • Quando il presidente è arrivato, il ministro aveva già parlato.
• Prima di / prima che + trapassato prossimo
  • Prima della riunione avevamo deciso tutto.
• Dopo che + trapassato prossimo (in eenvoudig Italiaans vaak ook passato prossimo, maar trapassato is preciezer)
  • Dopo che avevamo votato, siamo tornati a casa.

Zonder tweede verleden actie is het trapassato prossimo meestal niet nodig.

8. Zelfcheck: kan ik de drie tijden kiezen?

Beantwoord voor jezelf, zonder naar de regels te kijken.

1. Kun je in eigen woorden in het Nederlands uitleggen:
   • wanneer je imperfetto gebruikt?
   • wanneer je passato prossimo gebruikt?
   • wanneer je trapassato prossimo gebruikt?
2. Kun je voor deze zinnen de juiste tijd kiezen (zonder te vervoegen)?
   • Quando ero studente, io (andare) sempre a votare con mio padre. → imperfetto
   • Ieri (parlare) con il sindaco per mezz’ora. → passato prossimo
   • Quando il direttore è arrivato, noi (finire) già il rapporto. → trapassato prossimo
3. Kun je één korte anekdote over een verkiezing vertellen met alle drie de tijden? Bijvoorbeeld:
   • Imperfetto voor de situatie toen,
   • Passato prossimo voor wat je deed,
   • Trapassato prossimo voor wat je al eerder had gedaan.

Als je dit kunt, ben je klaar om deze tijden actief in gesprekken te gebruiken.